Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Styl architektoniczny
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Aleje platanowe - Zabytek.pl

galeria zdjęć obiektu aleje platanowe
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Aleje platanowe

aleja pocz. XX w. Zabrze
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Zabrze

Lokalizacja
woj. śląskie, pow. Zabrze, gm. Zabrze

Historyczne nasadzenia wzdłuż ulic, w tym w formie alei, wchodzące w skład zespołu zabudowy osiedla patronackiego „Sandkolonie” czyli „Kolonii Piaskowej” (tzw. Zandka) w Zabrzu.

Historia

Początki istnienia „Kolonii Piaskowej” w Zabrzu (tzw. Zandka), datuje się na XIX wiek, kiedy to przy obecnej ul. księdza Norberta Bończyka wybudowano pierwsze domy dla pracowników huty założonej przez Karola Łazarza Henckel von Donnersmarcka. Główny rozwój zespołu związany jest jednak z postacią Guido Henckel von Donnersmarcka i przypada na lata ok. 1906-1912 (lub 1903-1922). W okresie tym, na terenach położonych na wschód od ówczesnej Donnersmarchütte, późniejszej huty „Zabrze”, ukształtowano urzędniczo-robotnicze założenie mieszkalne. Zostało ono zaprojektowane przez berlińskich architektów, w tym Arnolda Hartmanna, co stanowiło w owych czasach pierwszy przykład osiedla dla robotników, powstałego według projektu architekta, a nie tylko samego majstra budowniczego. Rozmieszczona między dzisiejszymi ulicami Pawła Stalmacha, Bytomską, Cmentarną i księdza Norberta Bończyka zabudowa, składała się z prostych, dwu- oraz trójkondygnacyjnych domów, usytuowanych prostopadle do ulicy. Wskazane budynki przykryto m.in. wysokimi dachami mansardowymi lub brogowymi. W obrębie zabudowy wprowadzono także detale architektoniczne i dekoracyjne, w tym wykonane z drewna. Oprócz domów mieszkalnych dla pracowników zakładu, w rejonie kolonii znalazły się także budynki użytku publicznego, w tym straż pożarna, gmach dyrekcji huty oraz domy wyższego nadzoru technicznego.

Układ kompozycyjny zieleni towarzyszącej zabudowie kolonii, został ukształtowany głównie przy udziale drzew. Przypuszcza się, że mógł on powstać wraz z momentem kształtowania kolonii, tj. w pierwszej ćwierci XX wieku. Na terenie zespołu pojawiły się tworzące z czasem aleje wielogatunkowe nasadzenia. Wzdłuż ul. Pawła Stalmacha wykonano je m.in. przy udziale robinii akacjowej oraz klonów pospolitych. Przebieg ul. Krakusa, Franciszka Siedleckiego i Karola Piechy ozdobiono z kolei głównie platanami.

Galeria zdjęć 1/
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, drzewa przy ul. Krakusa nr 11, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, nasadzenia przy ul. Pawła Stalmacha, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, nasadzenia w obrębie ul. Krakusa, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, nasadzenia wzdłuż ul. Krakusa, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, drzewa przy ul. Krakusa nr 10, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, nasadzenia w obrębie ul. Franciszka Siedleckiego, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, drzewa przy ul. Krakusa nr 11, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, nasadzenia w rejonie ul. Krakusa, wrzesień 2025 r.
Zabrze, „Kolonia Piaskowa”, tzw. Zandka, drzewa w rejonie skrzyżowania ul. Krakusa i Franciszka Siedleckiego, wrzesień 2025 r.

Opis

Nasadzenia związane z „Kolonią Piaskową” rozmieszczone są obecnie w rejonie ul. Pawła Stalmacha na długości ok. 215 m, Krakusa – ok. 455 m, Franciszka Siedleckiego – ok. 150 m oraz Karola Piechy – ok. 118 m. Najlepiej zachowały się one w ciągu wewnętrznej ulicy kolonii, tj. ul. Krakusa. Najmniej drzew spotyka się z kolei wzdłuż ul. Pawła Stalmacha. Historycznie, poszczególne ulice lub ich fragmenty obsadzane były m.in. przy pomocy robinii akacjowej (np. północny odcinek ul. Pawła Stalmacha) czy platanów (ul. Krakusa). Drzewa te posiadały regularne, kuliste pokroje. Rozmieszczone były zgodnie z zachowanym rytmem, według określonej więźby. Z czasem utworzyły one rozwinięte układy alejowe, charakterystyczne dla programów osiedli i kolonii robotniczych. Obecnie wskazane ulice ozdobione są drzewami takimi jak: Acer platanoides – klon pospolity, Acer pseudoplatanus – klon jawor, Platanus ×hispanica – platan klonolistny oraz Robinia pseudoacacia – robinia akacjowa. Rośliny te – zwłaszcza platany, w większości charakteryzują się rozłożystymi koronami. Na terenie kolonii zachowały się także tereny ogródków przydomowych, związanych z poszczególnymi budynkami, będące często także tłem dla przedstawionych nasadzeń.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 29.09.2025 r.

Rodzaj: aleja

Styl architektoniczny: nie dotyczy

Forma ochrony: Rejestr zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_24_ZZ.113821

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz powiązane zabytki

10 obiektów

10 Pokaż wszystkie

Zobacz także w najbliższej okolicy

7 obiektów

7 Pokaż wszystkie