Stanowi cenne źródło do poznania budownictwa grodowego z okresu wczesnego średniowiecza w regionie lubelskim.

Usytuowanie i opis

Grodzisko w Andrzejowie o lokalnej nazwie „Dworzyszcze“, jest położone około 600 m w linii prostej na północ od zabudowań wsi. Leży na zachodnim skraju niewielkiego wzniesienia, około 20 m ponad poziomem doliny rzeki Włodawki, biegnącej około 600 m na zachód od obiektu.

Obiekt tworzy w terenie formę nasypu ziemnego powstałego na planie zbliżonym do czworoboku z zaokrąglonymi narożnikami. Otacza go fosa o głębokości 6 -7 m względem powierzchni nasypu. Średnica centralnej przestrzeni grodziska wynosi 35 m, a cała jego powierzchnia około 10 arów. Teren grodziska był użytkowany w okresie międzywojennym jako cmentarz prawosławny. Do dziś zachowało się kilkadziesiąt grobów-niewielkich kopców ziemnych, w tym 11 nagrobków murowanych z cegły oraz nieużytkowany budynek drewnianej kaplicy. Obecnie teren grodziska i dawnego cmentarza intensywnie porastają drzewa i krzewy.

Historia

Obiekt odnotował Latopis Hipacki pod datą 1245 roku. Do literatury grodzisko wprowadził w 1951 roku A. Nasonow. W starszej literaturze stanowisko jest wymieniane pod nazwą Andrzejów Nowy. Grodzisko zostało poważnie zniszczone na skutek funkcjonowania na jego terenie od XIX wieku po okres międzywojenny cmentarza prawosławnego. W XIX wieku stała tu prawdopodobnie cerkiew.

W oparciu o wyniki badań archeologicznych można przyjąć, że gród funkcjonował w okresie wczesnego średniowiecza, w XIII wieku.

Stan i wyniki badań

Badania archeologiczne na grodzisku prowadził Jerzy Cichomski w 1978 roku. Założono wówczas trzy wykopy weryfikacyjno- sondażowe o łącznej powierzchni 10 m2, które objęły zbocze nasypu, dno fosy oraz centralną część grodziska. Wykonano również 14 odwiertów na terenie grobli północnej.

Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski zostały wykonanew 1991 roku przez Wojciecha Mazurka.

Archeologiczne badania sondażowe wykazały, że gródek został usypany w całości na niewielkiej kulminacji terenowej. W wyniku wybierania ziemi powstała głęboka fosa - deniwelacje pierwotnie wynosiły ok. 8 m, a dno fosy znajdowało się około 0,70-0,80 m poniżej jej obecnego poziomu. Ziemia wybrana z fosy posłużyła do budowy wału, obecnie słabo czytelnego w terenie. Zarejestrowano ślady konstrukcji drewnianej w postaci negatywów kołków drewnianych wbijanych pionowo w ziemię na zboczu wału w celu zabezpieczenia go przed obsuwaniem. W centralnej części grodziska odsłonięto fragmenty obiektu gospodarczego lub mieszkalnego, o czym świadczą liczne węgle drzewne i przepalone kamienie. Zarejestrowano sporą ilość ułamków ceramiki, głównie średniej wielkości garnków. Grodzisko jest datowane na XIII w. i łączone z tzw. gródkiem stożkowatym. Silny stopień zniszczenia grodziska przez cmentarz znacznie utrudnił rekonstrukcję jego wyglądu. Na podstawie analogii z innymi tego typu obiektami sądzi się, że po zewnętrznej stronie fosy znajdował się pierwotnie wał ziemny oraz podobny, na krawędzi płaszczyzny stożka, natomiast na majdanie gródka stała konstrukcja mieszkalno-obronna, dziś już nieczytelna. Odwierty wykonane w obrębie grobli północnej wykazały, że została ona usypana w okresie późniejszym niż budowa gródka, zapewne w czasie użytkowania cmentarza.

Dostęp do zabytku bez ograniczeń.

oprac. Ewa Prusicka, OT NID Lublin, 04-04-2016 r.