Budynek dworca Białowieża-Towarowa został wybudowany dla potrzeb obsługi carskiej rezydencji i jest jednym z nielicznych w województwie podlaskim, bardzo dobrze zachowanych obiektów tego typu. Fakt, że został on postawiony na terenie prywatnej rezydencji carów rosyjskich zadecydował o tym, iż nadano mu wyjątkowo reprezentacyjny charakter. W czasach współczesnych (lata 80. XX w.) był inspiracją dla takich artystów jak Andrzej Wajda, który kręcił tu sceny do swego filmu Biesy na podstawie powieści Fiodora Dostojewskiego. Po wzorowo przeprowadzonym remoncie dworzec został laureatem konkursu Generalnego Konserwatora Zabytków pod nazwą Zabytek Zadbany w edycji 2004. W 2008 roku uzyskał pierwszą nagrodę w konkursie na Najlepiej Zachowany Zabytek Wiejskiego Budownictwa Drewnianego w Województwie Podlaskim. Podkreślono wówczas niezwykłą dbałość o zachowanie całej substancji zabytkowej, łącznie z układem pomieszczeń i system grzewczym. Obiekt posiada walory artystyczne nawiązując do bogato zdobionego, rosyjskiego budownictwa kolejowego przełomu XIX i XX wieku. Zdobienia ciesielskie szczytów, nadokienników nawiązują do budownictwa mieszkaniowego Rosji jak i tzw. wilii szwajcarskich (styl szwajcarski) popularnych w uzdrowiskach europejskich w tym czasie.

Historia

Budynek dworca powstał około 1903 roku na potrzeby obsługi carskiego dworca pałacowego zbudowanego już 1897 roku (obecnie nie istnieje). Służył on też jako obiekt dla obsługi rezydencji carskiej w Białowieży. Dworzec i jego malownicza architektura sprawiły, że gościły tu ekipy filmowe m.in. Niemców, Anglików, Japończyków. W latach 90. XX wieku linię kolejową, przy której obiekt funkcjonował zamknięto i od tej pory postępowała stale jego degradacja. W 2003 roku zabytkowe budynki zostały przekazane prywatnym właścicielom, którzy rozpoczęli tu poważne prace remontowe. W budynku dworca urządzono Carską Restaurację.

Opis

Obiekt dworca kolejowego Białowieża Towarowa usytuowany jest ok. 2 km na południowy-wschód od centrum wsi. Jest to budynek szerokofrontowy, zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, z centralnymi ryzalitami akcentującymi szerszy hol z poczekalnią od strony peronu, kasą i pomieszczeniami służbowymi od tyłu. Korpus główny i ryzality przykryte są dachami dwuspadowymi. Ten drewniany obiekt o konstrukcji zrębowej posadowiony jest na fundamencie kamiennym łączonym zaprawą, pokryty dachówką ceramiczną. Elewacje oszalowane są w układzie poziomym, szczyty są ukośnie. Uwagę zwracają bogato zdobione ornamentem ażurowym szczyty ryzalitów, okapy nadokienne oraz inne elementy ciesielskie. Wnętrze obiektu żywo nawiązuje do czasów Mikołaja II poprzez m.in. meble z przełomu XIX i XX wieku, portret władcy i inne detale z epoki.

Zabytek dostępny jest dla zwiedzających.

Oprac. Grzegorz Ryżewski, OT NID w Białymstoku, 21.10.2014 r.