Historia

Wieś Biecz (niem. Beitsch, Beitzch, Beitzsch) jest jedną z najstarszych osad na terenie Dolnych Łużyc. Po raz pierwszy wzmiankowana jest w 1000 roku pod nazwą Bezdiez jako własność klasztoru w Nienburgu. Od początku XIV wieku majątek był związany z rodem von Wiedebach, w którego posiadaniu był przez stulecia, aż do 1945 roku. Siedziba rodu powstawała etapami, które obejmowały rozbudowę obiektów mieszkalnych i gospodarczych. Czytelny do dziś układ przestrzenny zespołu rezydencjonalnego pochodzi z epoki baroku. Oparty został na symetrycznej kompozycji osiowej. Część reprezentacyjna z centralnie usytuowanym pałacem, otoczonym parkiem i poprzedzonym dwiema oficynami była wyraźnie oddzielona od gospodarczej, skupionej wokół prostokątnego podwórza. Główna oś kompozycji, oparta na drodze do sąsiednich Gębic, prowadziła prostopadle do pałacu przez folwark. Droga ta krzyżowała się na podwórzu folwarcznym z drugim ciągiem komunikacyjnym, wytyczonym na osi wschód-zachód, który zamykały leżące naprzeciw siebie wieże bramne. Przez wieżę zachodnią prowadziła droga w kierunku wsi, kończąc się na kościele, wzniesionym w latach 1716-1718. Najstarszą rezydencją właścicieli był późnośredniowieczny dwór obronny, który stanowi rdzeń zachowanego pałacu. Prawdopodobnie w drugiej połowie XVI wieku miała miejsce jego renesansowa przebudowa.

Kolejne zasadnicze rozbudowy prowadzone były w latach 60. XVII wieku. Na koniec XVIII stulecia datuje się przebudowę zamku w trójskrzydłowy pałac. W drugiej połowie XIX wieku przeprowadzono remont obejmujący m.in. przebudowy w partii dachu. W 1923 roku zmieniono wystrój elewacji z neoklasycystycznej na neorokokową i wyremontowano dach. Oficyny pałacowe zostały wzniesione w pierwszej połowie XVIII wieku za czasów Otto Gottloba Wiedebacha. W tym czasie rozbudowano także wzniesioną ok. 1683 roku bramę wjazdową, zamykając ją kopulastym hełmem. Park otaczający pałac wykształcił się z XVIII-wiecznego założenia ogrodowego. Przed fasadą siedziby funkcjonował ogród ozdobny, który był oddzielony od części gospodarczej nasadzeniami drzew, ogrodzeniem z bramą, a także oficynami. W części południowej oraz wschodniej i zachodniej został przepruty dwoma kanałami. Do połowy XIX wieku część południowa z dotychczasowymi rabatami kwiatowo-warzywnymi i sadami została przekształcona w niewielkie założenie krajobrazowe. Po II wojnie światowej, do 1956 roku w pałacu mieścił się Dom Kultury. W 1967 roku został adaptowany na magazyn biblioteczny. Przez lata znajdował się pod dozorem społecznego opiekuna zabytków. Pozostałe budynki były użytkowane przez PGR.

W maju 1963 roku pałac, park, dwie oficyny oraz budynek bramny zostały wpisane do rejestru zabytków. W kolejnych latach osobnym wpisem zostały objęte oficyny oraz park. W latach 80. XX wieku, po tym jak zespół stał się własnością prywatną, nastąpiły ingerencje budowlane na terenie zespołu folwarcznego. W budynkach gospodarczych urządzono fabrykę włókienniczą. Z czasem część budynków uległa zniszczeniu i ostatecznie została rozebrana – m.in. oficyna wschodnia pod koniec lat 70. XX wieku, około 2000 roku budynek mieszkalny usytuowany po południowej stronie wieży bramnej. W 2001 roku właściciel ogłosił upadłość, a zespół pozostał bez opieki. W 2018 roku podjęto prace zabezpieczające budynek pałacu i wieży bramnej z prywatnej inicjatywy fundacji i stowarzyszeń zajmujących się ochroną zabytków. Na początku 2023 roku do rejestru zabytków wpisano zespół folwarczny, obejmujący budynek kuźni, przyziemię stajni, komin gorzelni i budynek gospodarczy. Obecnie budynki, z wyjątkiem oficyny, pozostają nieużytkowane.

Opis

Zespół pałacowo-parkowy znajduje się we wschodniej części wsi, na wschód od drogi wojewódzkiej nr 286, łączącej Biecz z Gubinem. Wjazd na teren zespołu znajduje się w jego zachodniej części zespołu, poprzez wieżę bramną. Zasadniczy element założenia stanowi pałac, otoczony z trzech stron parkiem i wydzielony od zabudowy gospodarczej. Od północy, od frontu, poprzedzony jest dziedzińcem z gazonem fontanny i obsadzonym drzewami ogrodzeniem z pozostałościami bramy. Dalej na północ rozciąga się podwórze folwarczne. Na północny zachód od pałacu znajduje się oficyna. Park w części południowej przecięty jest dwoma kanałami, z których jeden opływa pałac od strony elewacji bocznych i tylnej. Kompozycja zespołu pozostaje czytelna, ale została zaburzona współczesnymi zabudowaniami oraz zniszczeniami pojedynczych obiektów. Stan zespołu jest zły, pozostaje nieużytkowany, z wyjątkiem oficyny pałacowej.

Oprac. Marta Kłaczkowska, OT NID w Zielonej Górze, 14.03.2025 r.