Historia

Początki wsi są wiązane w literaturze z nadaniem miejscowych ziem w 1282 roku rodzinie staropruskiej Curthi, która prawdopodobnie po otrzymaniu majątku przyjęła nazwisko von Tüngen. Kolejnymi właścicielami majątku były rodziny Gedanken, Jordan, Schwengl i Althof. W 1772 roku został odkupiony przez polskiego szlachcica Stanisława Rutkowskiego herbu Pobóg. Dzięki umieszczeniu herbu na fasadzie dworu, data ta uznawana jest za cezurę początkową budowy. W wieku XIX obiekt przebudowano w stylu neogotyckim, dobudowano oficynę boczną oraz niewielką wieżę połączoną z dworem krytą galerią. W głównej bryle wprowadzono ostrołuczne okna i drzwi. Na piętrze utworzono salę o wysokości dwóch kondygnacji, wchodzącą w poziom poddasza, co wymagało usunięcia belek stropowych w ryzalicie. Wymaga rozstrzygnięcia, czy prace te należy wiązać z działalnością Teodora Józefa Blella, będącego właścicielem dworu od 1855 roku i fundatorem neogotyckiej kaplicy rodowej w 1859 roku, czy może z wcześniejszym etapem, do którego czasowy odpowiednik stanowiłaby budowa we wsi neogotyckiego kościoła z lat 1829–1833. W 1882 roku Syn Teodora Blella – Wolfgang sprzedał posiadłość rodowi von Kanitz z pobliskich Podągów. Przed 1894 rokiem przywrócono barokową kompozycję elewacji, w formie zbliżonej do obecnej. Po wojnie dwór wraz ziemią został upaństwowiony, obecnie jest własnością prywatną i pełni rolę siedziby mieszkalnej.

Opis

Dwór zlokalizowany jest w zachodniej części wsi, w zakolu strumienia stanowiącego dopływ rzeki Pasłęki, przy drodze prowadzącej do Podągów. Po obu jej stronach znajdowały się zabudowania gospodarcze majątku. Dwór usytuowano prostopadle do drogi po jej północnej stronie, bez zachowania osiowości czy symetrii względem pozostałych budynków. Od strony wschodniej poprzedzono go ogrodem z niewielkim stawem, po północnej stronie graniczył z parkiem. Obecnie droga prowadząca przez majątek zanikła, zastąpiona została odcinkiem mijającym jego dawne granice od strony południowej, z lokalną odnogą zapewniającą dojazd do wsi.

Dwór to obiekt barokowy, wzniesiony na rzucie prostokąta o proporcjach około 2:1 z płytkim obustronnym ryzalitem środkowym. Bryła główna jest dwukondygnacyjna, z dachem mansardowym z więźbą o stolcach leżących, krytym ceramiczną dachówką holenderką. Budynek jest wymurowany z cegły ceramicznej na podmurówce z kamieni polnych, ze sklepionymi piwnicami oraz drewnianymi stropami nad parterem i piętrem. Neogotycka oficyna o wysokości oraz głębokości traktu, zredukowanych o ok. 1/3, nakryta dachem dwuspadowym została dostawiona od strony północnej. Elewacje korpusu frontowa oraz tylna są symetryczne, siedmioosiowe z trójosiowym ryzalitem środkowym zwieńczonym facjatką ze szczytem o barokowym wykroju. Prostokątne otwory okienne w kolejnych kondygnacjach są coraz niższe, co jest typowe dla rozwiązań klasycystycznych. Fasada poprzedzona jest wtórnym przedsionkiem z tarasem na dachu, a elewacja od strony ogrodu – szerokimi schodami z podestem. Elewacje boczne również są symetryczne, trójosiowe.

Parter jest boniowany, zwieńczony gzymsem międzykondygnacyjnym. Ryzalit podkreślono narożnymi lizenami i pokryto na całej wysokości tynkiem gładkim, tak jak piętra korpusu i ściany oficyny. Szczyt ryzalitów ogzymsowano. Okna są ujęte profilowanymi, prostymi opaskami. Na piętrze korpusu dodatkowo posiadają gzymsowe naczółki i parapety, pod którymi wykonane zostały obramione płyciny o rautowym lustrze. Układ wnętrz jest regularny, niesymetryczny względem osi poprzecznej. W części południowej zastosowano układ dwutraktowy amfiladowy, w północnej – dwu- i półtraktowy, korytarzowy. Komunikację pionową zapewniają zabiegowe schody powrotne w głównej sieni, policzkowe, z balustradą pełną, ramowo-płycinową. Wypukłe płyciny balustrady mają górne i dolne krawędzie opracowane w kształcie półkola z uskokiem. Na poddasze prowadzą schody jednobiegowe proste. W piwnicach zastosowano sklepienia kolebkowe, w kondygnacjach nadziemnych stropy ramowe oraz tynkowane z sufitami i dekoracją sztukatorską. We wnętrzach zachowały się drzwi o formach neogotyckich i barokowych, z płycinami analogicznymi do obudowy okien ościeżnicowych z wewnętrznymi okiennicami. Okna są zlicowane z elewacją, rozwierne na zewnątrz, na zawiasach kątowych.

Oprac. Szymon Bakalarczyk, OT w Olsztynie, 12.10.2023 r.