Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP jest typową dla polskiego wczesnego baroku bazyliką trójnawową i tworzy wraz z połączonym z nim przewiązką klasztorem założenie o wysokiej, w skali regionu, wartości artystycznej i krajobrazowej.

Historia

Klasztor dominikański przy kaplicy NMP został ufundowany w 2 poł. XVII w. przez prepozyta tyczyńskiego, kanonika kolegiaty jarosławskiej, księdza Macieja Niwickiego, w celu opieki nad cudownym obrazem Matki Bożej Boreckiej. Uroczyste wprowadzenie zakonników nastąpiło w lutym 1670 r. Od chwili powstania klasztor utrzymywał się różnych form ofiarności wiernych. Kamień węgielny pod budowę kościoła wmurowano w 1684 r. a budowa, z przerwami spowodowanymi brakiem funduszy, trwała do ok. 1726 r. W budowę zaangażowani byli architekci Antoni Bellotyn i Maciej Paitner. Nieco później przystąpiono do budowy nowego budynku klasztornego, w 1738 r. rozebrano stary budynek klasztoru, ponieważ nowy był już na ukończeniu. W 1748 r. prowadzono prace remontowe przy wieżach kościelnych i kapliczce stojąca przy cudownej studzience, cztery lata później zakonnicy odnowili kopułę i kaplice a rok później wybudowano w prezbiterium stalle. Kolejne remonty kościoła miały miejsce w l. 1760 i 1766. Pomimo trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znalazło się zgromadzenie końcem XVIII w. zakonnicy boreccy podjęli się w 1791 r. remontu dachu na kościele i prac przy budynkach gospodarczych, a rok później, po pożarze budynku klasztornego, także prac przy jego remoncie. W 1821 r. przeor opuścił klasztor, opiekę nad nim przejął rząd, dobrowolnie pozostał w nim jeden zakonnik, jednak kasaty oficjalnie nie ogłoszono. Zespołem klasztornym opiekowała się okoliczna ludność a msze odprawiali księża świeccy. Po przybyciu zakonników po 1836 r. nowy przeor Wawrzyniec Szyndrak, przy wsparciu okolicznych właścicieli ziemskich, m.in. Szymanowskiego ze Słociny i Węglowskiego z Zabratówki rozpoczął remont kościoła i klasztoru oraz wznoszenie nowych budynków folwarcznych. Prace te kontynuował następny przeor o. Jędrzej Górnisiewicz, połączył także klasztor z kościołem przewiązką z bramą przejazdową w parterze. W ostatnich latach XIX w. miał miejsce remont świątyni, wymieniono sklepienia i więźbę dachową, wybudowano sygnaturkę, dach na korpusie kościoła pokryto blachą ocynkowaną a na wieżach i sygnaturce miedzianą, otynkowano cały budynek. Na miejscu małej kapliczki nad studzienką wybudowano w l. 1896-1897 grotę z figurą MB z Lourdes. Przed 2 wojną światową zostało odświeżone wnętrze kościoła i odnowione ołtarze boczne. Kolejny remont wykonano po zakończeniu wojny, odnowiono z zewnątrz i wewnątrz budynek klasztoru. W 1983 r. wykonano prace konserwatorskie przy ołtarzu głównym a w l. 1987-89 i 1994 kolejne remonty klasztoru. W ostatnich latach przy budynkach zespołu były prowadzone prace remontowe i konserwatorskie.

Opis

Zespół usytuowany jest na pn. stoku zalesionego wzgórza, w odległości ok. 900 m. od drogi głównej, na zach. od zwartej zabudowy wsi, w sąsiedztwie kilka zagród które tworzą przysiółek o nazwie Podklasztor. Zabudowa, usytuowana pośrodku otoczona jest malowniczym lasem na wzgórzu.

Kościół w stylu barokowym, orientowany, usytuowany frontem na brzegu skarpy, wybudowany został na rzucie prostokątna, z prezbiterium tej szerokości co nawa, zakończonym półkoliście, i węższymi nawami bocznymi, na przedłużeniu których ulokowano dwie kaplice a za nimi zakrystię i skarbczyk, od pd. do nawy prowadzi niewielka, kwadratowa kruchta.

Kościół bazylikowy, dominantę jego bryły stanowią dwie trzykondygnacyjne wieże przekryte hełmami zwieńczonymi latarniami, połączone kurtynową ścianą fasady. Nawa główna przekryta dachem dwuspadowym, z wieżyczką na sygnaturkę, przechodzącym nad prezbiterium w stożkowy, nad nawami bocznymi dachy pulpitowe, nad niewielką kruchtą zadaszenie dwuspadowe. Kościół wymurowano z cegły, dachy pokryto blachą miedzianą. Zachodnie ściany dwu wież wchodzą w skład elewacji frontowej świątyni, tworząc jedną płaszczyznę rozdzieloną gzymsami na trzy kondygnacje. Otwory rozmieszczone w pięciu osiach, pionowy rytm fasady podkreślają pilastry, najważniejsza dekoracja wszystkich elewacji. Portal wejściowy ulokowany na osi ozdobiony profilowanym obramowaniem z kluczem i nadokiennikiem, powyżej w środkowej kondygnacji duże, zamknięte półkoliście okno zaakcentowane nadokiennikiem, ramowane dwoma półkolistymi wnękami z figurami św. Dominika i św. Franciszka. szczyt elewacji zamknięty wolutowym motywem ze spływami i wieżami po bokach. Elewacja pn. i pd. pięcioosiowe, z półkoliście zakończonymi, ozdobionymi trójkątnymi przyczółkami oknami nawy głównej i zamkniętymi łukiem odcinkowym, z profilowanym i obramieniami, oknami naw bocznych, rozczłonkowane są w parterze rytmem zdwojonych pilastrów. Pn.-zach. narożnik budynku wzmocniony jest masywną, kamienną przyporą.

We wnętrzu nawa główna czteroprzęsłowa otwarta jest do bocznych arkadami, dominantę wystroju wnętrza stanowią barokowe ołtarze boczne i główny.

Klasztor usytuowany jest na pd. od budynku kościoła, na terenie o spadku terenu w kierunku pn., wybudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, o dwutraktowym na parterze i jednotraktowym na piętrze układzie wnętrz, z prostokątną przewiązką od pn. łączącą go z kościołem i niewielką dobudówką od zach. mieszczącą sanitariaty. Jego zwarta, prostopadłościenna, piętrowa, podpiwniczona bryła, przekryta jest dachem czterospadowym, piętrowy łącznik z bramą przejazdową w przyziemiu dachem dwuspadowym, dobudówka od zach. zadaszeniem trzyspadowym. Klasztor wymurowano z cegły, dachy pokryto w czasie ostatnich remontów blachą miedzianą. Elewacja pn. dwunastoosiowa, elewacja pd. dziesięcioosiowa, krótkie elewacje dwuosiowe, wszystkie z pionowym rytmem podkreślonym pilastrami wspierającymi profilowany gzyms. W trzyosiowym łączniku dwa pilastry ramują przejazd w przyziemiu, zaakcentowany oknem zamkniętym od góry łukiem odcinkowym.

Obiekt częściowo dostępny. Kościół dostępny, teren klasztorny za klauzurą.

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 13-10-2015 r.