Historia obiektu

Park Fazaniec powstał w 2 poł. XIX w. Jego fundatorem został hrabia Ulrich Schaffgotsch, pochodzący z jednego ze słynniejszych rodów górnośląskich przemysłowców. Początkowo obiekt stanowił prywatną własność przedstawionego hrabiego, dlatego jego teren otoczony był murem. Począwszy od 1 poł XX w. założenie w ciągu dnia zaczęło być udostępniane miejscowej ludności, stając się jednym z pierwszych publicznych parków na Górnym Śląsku. Powyższe spowodowało konieczność przeprowadzenia prac adaptacyjnych, mających na celu dostosowanie obiektu do pełnienia nowej funkcji (poprzez ustawienie np. obiektów małej architektury).

Na przełomie XIX i XX w. park składał się z dwóch pasm zadrzewień, rosnących na planie zbliżonym do litery „V”. Teren powstały między wąwozami był natomiast w tym okresie niezagospodarowany. W bezpośrednim sąsiedztwie obiektu zlokalizowane były pola uprawne i nieużytki rolne.

W latach 30. XX w. północny fragment parku wzbogacono o nasadzenia w układzie alejowym. Dodatkowo, w okresie tym nastąpiła zmiana właściciela założenia, którym została gmina. W 2 poł XX w. w obrębie parku pojawiły się nowe obiekty, związane z infrastrukturą sportową (dwa boiska i basen kąpielowy). W latach 50. XX w., na skutek występujących na terenie miasta szkód górniczych, w rejonie parku utworzyło się zapadlisko. W latach 80. XX w. na obszarze założenia wybudowano szkołę, powodując tym samym zmiany w obrębie wielkości jego powierzchni.

Nazwa parku odnosi się od prowadzonej na jego terenie, do 1 poł. XX w. hodowli bażantów – z języka niemieckiego wyraz Fasan oznacza bowiem bażanta.

Opis obiektu

Założenie parkowe w Bytomiu utworzono między historycznymi miejscowościami, takimi jak: Szombierki, Bobrek i Orzegów (dzisiejsze dzielnice miasta). Od strony północnej obiekt graniczy z ogródkami działkowymi. Od strony wschodniej – z osiedlem wielorodzinnych bloków mieszkalnych. Zachodnie fragmenty sąsiadują z nowopowstającą zabudową jednorodzinną, południowe – z przebiegiem ul. Orzegowskiej i Bażantowej. Współcześnie jego powierzchnia wynosi ok. 13,1 ha, a plan swoim kształtem zbliżony jest do litery „V”.

Park został założony w 2 poł. XIX w. i stanowił prywatną własność hrabiego Ulricha Schaffgotscha. Z tego też względu został on otoczony ogrodzeniem, w którym wytyczono trzy bramy: jedną usytuowano od strony miejscowości Bobrek, a dwie następne – Szombierek.

Cechami charakterystycznymi obiektu, stały się jego zróżnicowane ukształtowanie terenu oraz naturalnie występujące cieki wodne, które umiejętnie włączono do programu funkcjonalno-przestrzennego. Zasięg występowania parku wytyczony został bowiem w obrębie dwóch wąwozów, łączących się w południowej części, porośniętych przede wszystkim liściastymi gatunkami drzew. Całość kompozycji oparto o rozwiązania odnoszące się do stylu swobodnego, a jej kanwę stanowiło rozplanowanie poszczególnych fragmentów układu komunikacyjnego. Ścieżki wytyczono bowiem względem wspomnianych wąwozów i towarzyszących im cieków wodnych, oddzielonych od siebie wzniesieniami. Współcześnie, w terenie ich uzupełnienie stanowią także tzw. przedepty – wąskie ścieżki, umożliwiające przedostanie się w wyższe partie skarp.

Istotnym składnikiem kompozycji parkowej stała się również ścieżka, zlokalizowana w kierunku północno-zachodnim. Pozwoliła ona połączyć Fazaniec z dzisiejszą ul. Księdza Pawła Krafczyka, a następnie z ul. Konstytucji. W 1 poł. XX w. w jej obrębie wykonano nasadzenia, do których wykorzystano drzewa z rodzaju topola (w odmianie ‘Italica’), tworząc tym samym układ alejowy.

W 2 poł. XX w., miejscowości Szombierki oraz Bobrek, wraz z terenem Fazańca włączono w granice administracyjne miasta. Przedstawiony park stał się wówczas jednym z trzech historycznych założeń zieleni, zlokalizowanych w jego obrębie, których powstanie i rozwój związane zostały z działalnością ówczesnych miejscowych przemysłowców.

Dzisiaj uzupełnienie programu parku dodatkowo stanowią elementy małej architektury (np. ławki, kosze na śmieci), jak również przepusty, ustawione nad ciekami wodnymi. Na poszczególnych wzniesieniach wyznaczono także tarasy widokowe.

Pod względem doboru gatunkowego, w obrębie założenia przeważają drzewa z rodzaju: Acer (klon), Fagus (buk), Quercus (dąb) i Tilia (lipa). W mniejszej liczbie występują też egzemplarze, takie jak Betula (brzoza) oraz Salix (wierzba). Pojawiają się także pojedyncze grupy krzewów (np. Prunus laurocerasus – laurowiśnia, Rosa – róża, Spiraea – tawuła). W niższych piętrach roślinności obserwuje się również duży udział samosiewu.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Park – obiekt dostępny przez cały rok.

Autor noty: opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 17-09-2024 r.