Historia obiektu

Park Hutników (Park Hutniczy, pierwotnie Hüttenpark) został założony w 2. połowie XIX w., z inicjatywy właścicieli Huty Królewskiej oraz włodarzy miasta. Początkowo obiekt dostępny był wyłącznie dla pracowników wspomnianej huty, z czasem stał się jednak przestrzenią ogólnodostępną. Mieszkańcy Chorzowa najpierw mogli z niego korzystać raz w tygodniu, w końcu XIX w. przedstawiony rygor został natomiast zniesiony.

Założenie zieleni powstało w miejscu zapadliska (zwanego Tempelwiese), wykształconego w wyniku eksploatacji węgla. Do jego zasypania wykorzystano ziemię pochodzącą z budowy stawu (tzw. Stawu Hutniczego), zlokalizowanego po drugiej stronie ulicy, naprzeciw parku. Oba obiekty połączono za pomocą promenady, tworząc w ten sposób fragment systemu zieleni miejskiej. Staw zasypano w 2. połowie XX w., tworząc w jego miejscu plac Hutniczy. Obecnie na placu znajdują się grupy roślin oraz pomnik hrabiego Redena, w sąsiedztwie którego wybudowano także tężnię solankową.

Sam park w końcu XIX w. uległ przekształceniu – nastąpiło powiększenie jego powierzchni. Zmian dokonano również w otoczeniu założenia. W południowo-zachodnim fragmencie wybudowano wówczas kościół ewangelicki im. Marcina Lutra. Po przeciwległej stronie wzniesiono willę dyrektora huty. Kolejna zmiana obiektu nastąpiła w okresie międzywojennym. Wtedy to, pojawiły się nowe elementy małej architektury oraz infrastruktury parkowej. Współczesna postać parku ukształtowana została natomiast po okresie II wojny światowej. W 2. połowie XX w., w południowo-wschodniej części, od strony ul. gen. Henryka Dąbrowskiego (w miejscu dawnej restauracji parkowej) wybudowano tzw. pałac ślubów – budynek Urzędu Stanu Cywilnego. W jego bezpośrednim sąsiedztwie ustawiono też fontannę. W obrębie ul. Katowickiej powstała natomiast estakada. Jej budowa przyczyniła się do trwałego przekształcenia północnego fragmentu założenia. W latach 1999-2000 na terenie parku dokonano z kolei wymiany nawierzchni, jak również wprowadzono nowe grupy roślin i ławki.

Opis obiektu

Współcześnie Park Hutników położony jest w centrum miasta, w obrębie ul. Katowickiej (od północy i wschodu) oraz gen. Henryka Dąbrowskiego (od wschodu i południa). Od południa częściowo graniczy on z terenami należącymi do parafii ewangelicko-augsburskiej w Chorzowie. Jego zachodni, a także północny fragment granicy wyznacza natomiast linia zabudowy. Powierzchnia parku w momencie jego utworzenia wynosiła ok. 0,8 ha. W okresie międzywojennym obszar ten został powiększony od 2,5 ha, obecnie to wartość ok. 2 ha.

W początkowym etapie swojego rozwoju, obiekt posiadał cechy założenia ukształtowanego w stylu swobodnym. Regularne formy (np. pod postacią kwietników) pojawiały się natomiast w sąsiedztwie poszczególnych budynków, występujących na jego terenie. W sposób swobodny kształtowano także nasadzenia, reprezentowane głównie przez grupy drzew i krzewów, rozmieszczone w danych wnętrzach krajobrazowych. Infrastrukturę obiektu uzupełniały wybudowane na jego terenie plac zabaw, kręgielnia, muszla koncertowa, krąg taneczny i restauracja. Wyposażenie parku stanowiły również meble miejskie (ławki), artefakty wodne (wodotrysk) oraz pojedyncze rzeźby.

Pod względem doboru gatunkowego, w Parku Hutników można było spotkać przede wszystkim drzewa liściaste, takie jak np. Acer sp. (klon sp.), Aesculus hippocastanum (kasztanowiec biały), Platanus ×hispanica (platan klonolistny), czy Robinia pseudoacacia (robinia biała).

Po zakończeniu II wojny światowej oraz w 2. połowie XX w. teren parku uległ przekształceniu. Zmieniono wówczas przebieg i postać układu komunikacyjnego (zniekształcono część ścieżek o swobodnym kształcie, wprowadzono odcinki o diagonalnej formie). Zniszczono między innymi muszlę koncertową i krąg taneczny. Do poszczególnych wnętrz wprowadzono nowe budowle, niezwiązane historycznie z obiektem, a poprzez wybudowanie estakady (zlokalizowanej w rejonie ul. Katowickiej) zmniejszono też samą powierzchnię parku.

Dzisiaj skład gatunkowy założenia to przede wszystkim drzewa i krzewy reprezentowane przez: Acer sp. (klon sp.), Aesculus hippocastanum (kasztanowiec biały), Betula pendula (brzoza brodawkowata), Carpinus betulus (grab pospolity), Crataegus sp. (głóg), Fraxinus excelsior (jesion wyniosły), Ginkgo biloba (miłorząb dwuklapowy), Magnolia sp. (magnolia), Pinus sp. (sosna), Platanus ×hispanica (platan klonolistny), Rhododendron sp. (różanecznik), Robinia pseudoacacia (robinia biała), Taxus sp. (cis), Tilia sp. (lipa). W obiekcie pojawiają się także byliny i rośliny sezonowe (np. Begonia sp., Senecio sp. – starzec).

Obecnie park pełni funkcję ogólnodostępnej zieleni miejskiej i stanowi miejsce rekreacji dla mieszkańców Chorzowa.

Park dostępny jest przez cały rok.

Autor noty: Opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 23-11-2023 r.