Historia obiektu

Ciężki schron bojowy nr 50 Grupy Bojowej Brzeziny został wybudowany w 1936 r. Obiekty wchodzące w skład grupy usytuowano w północnej części linii obrony Obszaru Warownego Śląsk. Ich funkcją było zabezpieczenie terenu położonego pomiędzy dwoma punktami oporu – Wzgórze 298 Kamień i Wzgórze 304,7 Dąbrówka Wielka. Umocnienia Grupy Bojowej Brzeziny znajdowały się w pobliżu obszaru położonego w obrębie niemieckiego Bytomia, wcinającego się klinem w głąb polskiego terytorium. Dodatkowe wsparcie zapewniał południowy tradytor punktu oporu Wzgórze 310 Bobrowniki oraz centralny tradytor punktu oporu Wzgórze 304,7 Dąbrówka Wielka. We wrześniu 1939 r. zespół obiektów wchodzących w skład grupy był jednym ze słabszych odcinków linii obrony. Schron nr 50 prawdopodobnie nie brał udziału w walkach. W nocy z 2 na 3 września obsada opuściła obiekt. Obecnie fortyfikacje Grupy Bojowej Brzeziny stanowią zachowany i kompletny zespół umocnień. Schron nr 50 pełni funkcję izby muzealnej. Opiekę nad obiektem sprawuje Stowarzyszenie Pro Fortalicium.

Opis

Ciężki schron bojowy nr 50 został wzniesiony w południowej części zespołu umocnień Grupy Bojowej Brzeziny, po północnej stronie drogi prowadzącej z Brzezin do Dąbrówki Wielkiej. Obiekt zabezpieczał tereny po stronie północnej sięgające aż do kopalni Andaluzja oraz drogę biegnącą po stronie południowej.

Schron wzniesiono w klasie odporności na ostrzał „E”, w konstrukcji żelbetowej, jako obiekt dwukondygnacyjny, na rzucie zbliżonym kształtem do prostokąta z zaokrąglonymi krawędziami ścian i stropu. Po stronie południowo-zachodniej, południowo-wschodniej i północno-wschodniej znajdują się nasypy ziemne. Strop wraz ze ścianą od strony północno-zachodniej jest odsłonięty. Odsłonięte partie ścian są pokryte wtórnym farbomaskowaniem. Strop na górnej kondygnacji został wzmocniony stalowymi belkami. Odstępy pomiędzy belkami zabezpieczono pasami blachy. W południowo-zachodniej części schronu mieści się kopuła bojowa, na rzucie pierścienia, częściowo zagłębiona w stropie. Ściany wewnętrzne oraz strop na niższej kondygnacji zostały pokryte stalową siatką przeciwodpryskową.

Wejście do schronu znajduje się w ścianie północno-wschodniej i jest zabezpieczone odtworzonymi drzwiami pancernymi. W pobliżu znajduje się strzelnica broni ręcznej osłaniająca zapole. Została ona wykonana poprzez przemurowanie jednej z czerpni powietrza. W ścianie północno-zachodniej znajduje się strzelnica armaty przeciwpancernej zamykana stalowymi dwuskrzydłowymi okiennicami, umieszczona za uskokiem ściany. Obok mieści się strzelnica ckm chroniona płytą pancerną. W ścianie południowo-wschodniej znajduje się otwór czerpni powietrza.

Wewnątrz, na górnej kondygnacji mieści się przedsionek ze składem na narzędzia saperskie oraz pomieszczenia dawnej izby bojowej ckm, izby armaty przeciwpancernej i magazynu amunicji. Na posadzce wykonano betonową wylewkę o zielonym odcieniu. Na kondygnacji dolnej znajdują się pomieszczenia dawnej izby załogi, maszynowni oraz izby filtrowentylacyjnej. Komunikacja pomiędzy kondygnacjami odbywa się przez szyby z drabinkami. Schron był wyposażony w instalację filtrowentylacyjną, system chłodzenia ckm, agregat prądotwórczy oraz piecyk forteczny. Łączność zewnętrzna odbywała się za pomocą sieci telefonicznej Obszaru Warownego Śląsk. Uzbrojenie stanowiła armata przeciwpancerna, dwa ciężkie karabiny maszynowe (ckm), jeden ręczny karabin maszynowy (rkm) oraz indywidualne uzbrojenie załogi. Obecnie wiele elementów wyposażenia zostało odtworzonych.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz. Wnętrze udostępniane po uzgodnieniu ze Stowarzyszeniem „Pro Fortalicium”.

Autor noty: oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 25-04-2024 r.