Liczebność Żydów znacznie wzrosła po rozbiorach Polski w okresie 1772–1810, kiedy Austria wspierała żydowskie osadnictwo w Galicji. Zamieszkiwali głównie w rynku i odnosili się do mieszczan z wielkim szacunkiem. Mimo długiego osadnictwa, pełna gmina żydowska powstała dopiero w latach 60. XIX wieku. Przed I wojną światową liczba Żydów znacznie wzrosła z powodu wysokiej liczby dzieci w rodzinach (8-10 na rodzinę).

W 1900 roku do żydowskiego okręgu metrykalnego w Pruchniku należało wiele okolicznych miejscowości. Schematyzm diecezji przemyskiej podaje, że w Pruchniku było w 1831 r. – 3474 katolików i 239 Żydów; w 1869 r. – 2920 katolików i 700 Żydów; w 1886 r. – 5301 katolików i 957 Żydów; w 1897 r. – 6066 katolików i 3000 Żydów; w 1909 r. – 5286 katolików i 504 Żydów; w 1928 r. – 7695 katolików i 1090 Żydów. Z innych źródeł wiemy, że w 1900 r. w miasteczku mieszkało 800. Na przełomie XIX i XX wieku w Pruchniku było 68 sklepów, z czego 55 żydowskich, oraz 7 restauracji. Żydzi pruchniccy zajmowali się ubojem, szewstwem, szklarstwem, krawiectwem czy sprzedażą skór. Prowadzili liczne stowarzyszenia religijne i społeczne.

Przed I wojną światową rozpoczęła się masowa emigracja Żydów do Niemiec i Ameryki. W 1916 roku naliczono 460 emigrantów z parafii pruchnickiej. W listopadzie 1918 roku miały miejsce miejscowe zajścia antysemickie, które zostały stłumione przez władze. Po I wojnie światowej handel żydowski podupadł, a część Żydów wyemigrowała do Palestyny, Berlina i Wiednia. Synagoga znajdowała się za restauracją "Helusz" w kierunku ul. Długiej, a w latach 20. rabinem był Marfald. Aktywnością polityczną zajmowali się głównie syjoniści.

We wrześniu 1939 roku Niemcy zajęli Pruchnik. W listopadzie 1939 roku 150 rodzin żydowskich wydalono do strefy radzieckiej za San, ale powróciły po dwóch tygodniach po lodzie, ponieważ drugi okupant nie chciał ich przyjąć. W sierpniu 1942 roku wszyscy Żydzi zostali wywiezieni do getta w Birczy, a następnie rozstrzelani w lasach Wólki Pełkińskiej. W miejscu masakry postawiono pamiątkowy głaz. Pozostali Żydzi trafili do obozów przejściowych lub obozu zagłady w Bełżcu.

Po wojnie Żydzi nie powrócili do Pruchnika.

Opis

Cmentarz żydowski w Pruchniku znajdował się poza miejscowością, przy drodze do Hawłowic i Rozborza. Zajmuje on działkę nr 148/2 o powierzchni ok. 1 ha.

Podczas II wojny światowej okolice nekropolii były miejscem egzekucji wielu Żydów. Cmentarz został zniszczony wtedy przez Niemców, a nagrobki wykorzystano do utwardzania dróg. W latach 1961–1962 r. cmentarz został zlikwidowany. Obecnie na cmentarzu nie ma żadnych śladów po nagrobkach. Znajduje się tam jednak obelisk upamiętniający 69 Żydów pomordowanych w latach 1942-1943, postawiony w 1969 r. Na obelisku widnieje napis: „Na tych polach w latach 1942-1943 hitlerowscy zbrodniarze zamordowali 67 osób narodowości żydowskiej. Część ich pamięci. Pruchnik 1969 r.”

"Almanach gmin żydowskich" z 1939 roku podawał, że cmentarz był otoczony żywopłotem, na jego terenie zachowały się nagrobki z końca siedemnastego wieku, a w pobliskim lesie - gdzie podobno miała istnieć jeszcze starsza nekropolia żydowska - znaleziono macewę z XV wieku.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.