Nowożytne osadnictwo żydowskie zaczęło się po wydaniu tzw. edyktu emancypacyjnego w 1812 roku. W chwili wydania tego aktu w Paczkowie nie było jeszcze Żydów, ale w 1841 roku społeczność liczyła już 309 osób (8,8% ogółu mieszkańców).

Spadek liczebności społeczności przypadł na przełom XIX i XX wieku, wraz z falą wyjazdów do większych miast. W latach 30. XX w. były tu już tylko resztki dawnej wspólnoty; nie ma żadnych wiadomości o wydarzeniach związanych z tzw. nocą kryształową z 9 na 10 listopada 1938 roku.

Opis

Cmentarz żydowski w Paczkowie założony został nie później niż w 1820 roku, o czym świadczył najstarszy istniejący tam w maju 1941 roku nagrobek. Grunt miejscowa społeczność żydowska otrzymała do dyspozycji ze strony miasta, natomiast w 1894 roku został on wykupiony, dzięki czemu stał się własnością gminy żydowskiej w Nysie.

Cmentarz zlokalizowany został na północny zachód od zabudowań miasta, na skraju doliny rzeki Nysy Kłodzkiej, na końcu obecnej ulicy Miraszewskiego. Teren ten pierwotnie otoczony był polami, natomiast dzisiaj okolica jest niemal całkowicie zalesiona.

W czerwcu 1940 roku nekropolia pozostawała w dobrym stanie i nie było na niej jakichkolwiek śladów dewastacji. W maju 1941 roku na otoczonym żelaznym płotem terenie znajdowały się 63 mogiły z nagrobkami oraz około 10 grobów ziemnych. Od strony drogi – już poza ogrodzeniem – znajdował się niewielki ceglany budynek gospodarczy.

Ostatnie trzy pochówki na cmentarzu odbyły się kolejno w latach 1932, 1938 i 1941. Jako ostatnia spoczęła tu Elisabeth Leipziger z domu Kapauner, zmarła 3 maja 1941 roku w Nysie, a pogrzebana dwa lub trzy dni później, przy zmarłym 4 lutego 1932 roku mężu.

4 lipca 1939 roku nekropolia przeszła na własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, które na tym terenie reprezentowało biuro lokalne w Gliwicach, natomiast 10 czerwca 1943 roku została przejęta przez gestapo i oddana w zarząd okręgowemu urzędowi skarbowemu. Najprawdopodobniej do 1945 roku dotrwała nienaruszona.

Po II wojnie światowej pozostawiony bez opieki cmentarz ulegał stopniowej degradacji. Obecnie teren nekropolii jest nieogrodzony, zaniedbany, porośnięty drzewami i bujną, zdziczałą roślinnością. Obecnie można tu znaleźć około 50 elementów kamiennych i ceglanych, porozbijane macewy i ich fragmenty, są też dostrzegalne pozostałości fundamentów (prawdopodobnie domu przedpogrzebowego) i relikty ogrodzenia. Zachował się także starodrzew – 3 dęby.

Oprac. Sławomir Pastuszka

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.