Według podań stąd miała pochodzić lub mieszkać legendarna Esterka, żydowska kochanka króla polskiego Kazimierza Wielkiego, która miała być fundatorką synagogi szydłowskiej.

Pierwsze przywileje dla Żydów szydłowskich były wydane w drugiej połowie XV w. W 1453 r. Kazimierz Jagiellończyk potwierdził starozakonnym z Szydłowa ekstrakt przywileju żydowskiego Bolesława Pobożnego z 1264 r. Następnie w XVI w. przywilej ten potwierdzili kolejno królowie polscy Zygmunt August Jagiellończyk, Stefan Batory i Zygmunt III Waza. W 1494 r. król Polski Jan Olbracht wydał przywilej dla Żydów szydłowskich zezwalający im sprzedawać trunki w mieście na równi z tutejszymi mieszczanami. W 1588 r. Zygmunt III nadał tutejszym starozakonnym przywilej, na mocy którego m.in. pozwolił im na skupowanie (oprócz jarmarków głównych) towarów i żywności na równi z innymi mieszkańcami miasta.

W XVII w. rozwój osadnictwa żydowskiego w Szydłowie został przyhamowany poprzez działania wojenne w czasie tzw. potopu szwedzkiego. 200 Żydów na wieść w 1656 r. o zbliżających się do miasta wojskach Stefana Czarnieckiego, z całym dobytkiem uszło stąd i udało się głównie do Pińczowa i Krakowa. W drugiej połowie XVIII w. Niemiec Johann Philip von Carosi, który wówczas zwiedzał Polskę zanotował, że większość mieszkańców Szydłowa stanowiła niezbyt majętna ludność żydowska. W 1765 r. cały kahał szydłowski zamieszkiwało w sumie 430 Żydów, w tym w samym Szydłowie było ich 308. Można zatem stwierdzić, że zarówno w skali całej Rzeczypospolitej szlacheckiej, jak również województwa sandomierskiego, rozpatrywany ośrodek żydowski należał wówczas do grupy małych gmin żydowskich.

W 1925 r. kahał szydłowski posiadał ok. 700 wiernych. Na terenie całej gminy znajdowały się 2 synagogi – w Szydłowie i w Kurozwękach oraz 2 inne domy modlitwy. W okresie międzywojennym prawie wszystkie sklepy w Szydłowie należały i były prowadzone przez Żydów.

1 stycznia 1942 r. władze niemieckie utworzyły getto żydowskie w Szydłowie. Początkowo umieszczono tutaj starozakonnych z Szydłowa i okolicznych wiosek. W końcu 1940 r. przesiedlono tu również Żydów z Radomia, a w lutym-marcu 1941 r. – starozakonnych z Płocka. W kwietniu 1942 r. getto zostało zlikwidowane i ok. 2000 Żydów deportowano do Jędrzejowa, a stamtąd do Treblinki. Niektórzy Żydzi z Szydłowa znaleźli się także w getcie chmielnickim.

Opis

Cmentarz żydowski w Szydłowie znajduje się poza starym miastem, przy ul. Kieleckiej. Pierwsza wzmianka o nekropolii pochodzi z 1470 r. Określono wówczas, że cmentarz znajdował się koło pola należącego do folwarku w Gackach. Aż do drugiej wojny światowej znajdował się on w tym samym miejscu, poza obszarem otoczonym murami miejskimi, nad rzeką Ciekącą. Ostatni znany pochówek miał miejsce w 1942 roku.

W czasie okupacji niemieckiej w okresie drugiej wojny światowej cmentarz został zdewastowany. Obecnie teren cmentarz jest własnością Miasta Szydłów. W synagodze w Szydłowie, obecnie obiekcie muzealnym znajduje się kilkanaście macew w różnym stanie zachowania, z których najstarsza pochodzi z 1628-1629 roku. Część nagrobków może znajdować się w ziemi na terenie byłego cmentarza oraz na prywatnych posesjach.

W 2022 r. wykonano ogrodzenie cmentarza, była to inicjatywa wielu podmiotów: władz samorządowych, lokalnej parafii rzymskokatolickiej, jak również Fundacji Rodziny Nissenbaumów. Prace zostały sfinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a za ich koordynację odpowiadał Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków.

W 2024 roku cmentarz został oznaczony pamiątkową tablicą w ramach Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczpospolitej Polskiej.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.