W XVII w. Dubienka została zniszczona przez Tatarów; w XVIII w. miał miejsce wielki pożar, w czasie którego spłonęło 29 domów żydowskich.

W II poł. XIX w. nastąpił znaczny wzrost liczby mieszkańców. Dubienka miała charakter wielokulturowy – żyli tu Żydzi, Polacy i Ukraińcy. Rozwój zatrzymała dopiero budowa w 1877 r., która spowodowała istotne zmiany w sieci transportowej, a w ślad za tym – utratę źródeł utrzymania mieszkańców. Pomimo to w 1899 r. było tu 4130 osób wyznania mojżeszowego.

W czasie I wojny światowej, a także w czasie wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921), Dubienka doznała poważnych zniszczeń. Zmniejszyła się wtedy także liczba Żydów, którzy stopniowo emigrowali do innych ośrodków oraz za granicę.

W okresie międzywojennym kahałowi w Dubience podlegało sześć okolicznych miejscowości. Działała synagoga, trzy prywatne domy modlitwy, a także mykwa i cmentarz. Funkcjonowały żydowskie partie i organizacje polityczne, Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe „Jawne” oraz ortodoksyjna szkoła religijną dla dziewcząt Bet Jaakow pod patronatem Agudy.

Na początku II wojny światowej Dubienka utraciła prawa miejskie, których już nie odzyskała. Niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły wtedy eksterminację ludności żydowskiej. Niemcy zburzyli synagogę oraz utworzyli getto, w którym uwięzili ok. 3 tys. Żydów, w tym także z Krakowa i Mielca.  W 1942 r. znaczna liczba więźniów getta została wywieziona do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze, a część rozstrzelana przez Niemców na terenie cmentarza żydowskiego w Dubience. W getcie pozostali jedynie rzemieślnicy oraz kilka pracujących kobiet. Niemcy zgładzili ich w październiku 1942 roku.

Opis

Cmentarz żydowski w Dubience powstał pod koniec XVI w. w zachodniej części miejscowości; obecnie znajduje się przy ul. Piaski. Jego obecne granice obejmują mniejszy teren niż historyczny; na pozostałej części terenu znajdują się domy jednorodzinne. Pierwsze prace nad uporządkowaniem cmentarza w latach 2005–2006 przeprowadziła Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce na zlecenie Heritage Foundation for Preservation of Jewish Cemeteries. Na ogrodzonym terenie następnie wtórnie zgromadzono kilkanaście fragmentów macew. Przed 2018 r. ustawiono nagrobek w miejscu domniemanego pochówku cadyka Uri Fajwla syna Aharona. W 2019 r. odsłonięto pomnik pamięci Żydów z Dubienki. Przed 2023 r. pojawił się ohel tego samego cadyka Uri Fajwla, o oryginalnej „ażurowej” architekturze.

Oprac. Magda Lucima

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.