Na przełomie XIX i XX w. nastąpił dynamiczny rozwój społeczności, powstały dwie synagogi, mykwa, cmentarz, szkoła religijna. Początkowo kryniccy Żydzi podlegali kahałowi nowosądeckiemu; choć tworzyli już zorganizowaną wspólnotę wyznaniową to formalnie usamodzielnili się dopiero w 1928 roku. Rabinem w gminie krynickiej został Abraham Dawid Teitelbaum, przedstawiciel słynnej rodziny Teitelbaumów, powiązanej z chasydzką dynastią Halberstamów. Dominującą partią polityczną byli syjoniści.

W okresie międzywojnia Żydzi trudnili się głównie handlem i rzemiosłem, prowadzili również działalność usługową, związaną z wynajmem willi i pensjonatów. Spośród 164 pensjonatów w Krynicy aż 112 stanowiło własność żydowską. W miejscowości funkcjonowała wtedy m.in. szkoła dla dziewcząt Bet Jaakow, organizacja dobroczynna Bikur Cholim, a także żydowski klub sportowy Makabi.

Po wybuchu II wojny światowej i nastaniu okupacji niemieckiej Krynica została przeznaczona na kurort dla Niemców, dlatego wysiedlono z uzdrowiska zarówno Żydów, jak i Polaków. Żydzi kryniccy zostali przesiedleni do gett w Grybowie i Bobowej oraz w Nowym Sączu. Po likwidacji tego ostatniego w 1942 r. zostali przetransportowani do obozów zagłady, głównie do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu, gdzie większość zginęła. Podczas okupacji niemieckie władze okupacyjne zburzyły 36 domów żydowskich, dokonywały też masowych egzekucji ludności żydowskiej.

Opis

Cmentarz żydowski w Krynicy został założony w poł. XIX wieku. Znajduje się na porośniętym drzewami wzgórzu przy ul. Polnej. W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej na terenie nekropolii odbywały się masowe egzekucje Żydów. Mogiły zamordowanych są nieoznakowane. Po wojnie cmentarz popadł w ruinę, a obszar wykorzystywano jako wysypisko śmieci.

Obecnie teren jest zadbany i otoczony kamiennym murem. Prace porządkowe i renowacyjne zostały sfinansowane przez Leona Gatterera oraz Urząd Miasta Krynicy. Zachowało się ok. 120 macew z piaskowca, marmuru, granitu i z betonu, z inskrypcjami w języku hebrajskim i polskim.

Oprac. Magda Lucima

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.