Historia

Pierwsi osadnicy żydowscy pojawili się w mieście w  XVIII wieku a z 1789 roku pochodzi pierwsza udokumentowana informacja na ich temat. Od początku lat 20 XIX wieku zamieszkiwali przy obecnych ul. Narutowicza i Łódzkiej. Trudnili się handlem oraz rzemiosłem. Początkowo podlegali gminie żydowskiej w Łęczycy. Gmina poddębicka zawiązała się między 1816 a 1829 rokiem. Nie ustalono dotąd daty założenia cmentarza, na pewno działał już w 1843 roku. Z zachowanego zdjęcia archiwalnego ukazującego cmentarz w 1915 roku wynika, iż na jego terenie znajdowały się także budynki, zapewne dom stróża, dom przedpogrzebowy lub ohel (?). Ostatni pochówek miał miejsce w 1942 roku. Po wybuchu II wojny światowej Niemcy zdewastowali nekropolię, m.in. używali powyrywanych macew jako materiał budowlany. Po zakończeniu okupacji teren służył jako pastwisko. Ocalali Żydzi postawili tu pomnik upamiętniający pomordowanych rodaków. W 1966 roku cmentarz został oficjalnie zamknięty. Na jego terenie znajdowały się wówczas zaledwie cztery nagrobki. W 1992 roku potomkowie poddębickich starozakonnych ufundowali ogrodzenie, w które wmurowano zachowane  fragmenty macew i nową płytę pamiątkową. W 2013 roku w czasie prac wykopaliskowych na rynku archeolodzy odkryli ok. 400 płyt nagrobnych, których Niemcy użyli do budowy zbiornika przeciwpożarowego. 

Zostały one złożone na cmentarzu. Spis części z nich znajduje się na stronie: https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/p/503-poddebice/115-pamiec-w-kamieniu/28212-cmentarz-zydowski-w-poddebicach-ul-lodzka-101

Opis

Cmentarz położony jest we wschodniej części miasta, w pobliżu trasy w kierunku Łodzi. Prowadzi do niego polna droga (wiodąca do pobliskiego gospodarstwa). Zajmuje czworokątną działkę. Jest otoczony współczesnym ogrodzeniem. W jego zachodnią partię wmurowano fragmenty macew, tworząc lapidarium. Teren nekropolii pokrywa trawa, nie zachowały się podziały na kwatery ani ciągi komunikacyjne. W pobliżu wejścia znajduje się pomnik upamiętniający zmarłych i zaginionych poddębickich Żydów. Ma on formę prostopadłościanu nakrytego czterospadowym daszkiem. Na jednej z jego ścian umieszczona jest tablica pamiątkowa. W północno-zachodniej części cmentarza ułożone zostały macewy odzyskane z rynku. Rozłożono je rzędami, w miarę możliwości kompletując płyty popękane na kilka części. Niektóre macewy zachowały ślady polichromii. 

W czasie wizytacji w 2018 roku wejście na teren było możliwe. 

Oprac. Anna Michalska NID OT Łódź, 3.10.2025 r.