Nie jest znana liczba Żydów zamieszkujących Krzeszyce, nie wiadomo też, czy była tu synagoga lub sala modlitewna. Według wspomnień dr. Willego Schlaaka, opublikowanych w „Oststernberger Heimatbrief” (nr 1/2014, s. 11), na przełomie XIX i XX w. Żydzi z Krzeszyc zajmowali się wyłącznie handlem, zwłaszcza tkaninami. Do początku XX w. żydowskie stragany na rynku były stałym elementem miejscowego krajobrazu. Ostatni Żyd miał opuścić Krzeszyce jednak już we wczesnych latach 20. XX wieku. Nazywał się Jakob lub Jakobsohn, mieszkał przy Sonnenburger Straβe, a zajmował się handlem skórami. Ze wspomnień Willego Schlaaka wynika również, że społeczność żydowska nie była zintegrowana z chrześcijańskimi współmieszkańcami, którzy odnosili się do niej z dużym dystansem, a nawet niechęcią.

Opis

Cmentarz żydowski znajduje się na wschód od Krzeszyc, w lesie, na terenie należącym do wsi Świętojańsko. Na jego lokalizację wskazuje zachowany słup od nieistniejącej bramy. Według Schlaaka pod koniec lat 30. XX w. istniała jeszcze metalowa brama zamknięta na kłódkę oraz otaczający cmentarz mur, zarośnięty już krzewami akacji. Poziom cmentarza jest podniesiony o ok. 1,5 m w stosunku do otoczenia, widać ślady po rozkopywaniu grobów. Zachowało się dziewięć niezniszczonych nagrobków, w tym dwa stojące, 17 zniszczonych leżących oraz 23 cokoły i obramowania grobów. Z dziewięciu zachowanych macew pięć jest zapisanych dwustronnie w językach niemieckim i hebrajskim. Najstarszy pomnik pochodzi z 1862 r., należy do Hilela Schwartza; drugi chronologicznie, z 1868 r. oznacza pochówek jego żony Chany. Inwentaryzacja cmentarza i tłumaczenie napisów nagrobków zostały zrealizowane w 1996 r. na wniosek gorzowskiego konserwatora zabytków.

Oprac. Andrzej Kirmiel

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.