Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

cmentarz żydowski - Zabytek.pl

cmentarz żydowski


cmentarz żydowski XIX w. Lubiechnia Wielka

Adres
Lubiechnia Wielka

Lokalizacja
woj. lubuskie, pow. słubicki, gm. Rzepin - obszar wiejski

Dzieje gminy żydowskiej w Rzepinie są słabo znane. Wedle Lexikon der jüdischen Gemeinden im deutschen Sprachraum Klausa-Dietera Alickego pierwsze wzmianki o Żydach w mieście pochodzą z XIV wieku. Należy jednak przypuszczać, że nowożytna wspólnota powstała w połowie XIX wieku. W 1855 r. w Rzepinie mieszkało 26 Żydów na 3446 mieszkańców.

Prawdopodobnie powstała wówczas gmina synagogalna, aczkolwiek nie wiadomo, czy kiedykolwiek posiadała ona własną synagogę. Istniał natomiast cmentarz. Obecność Żydów w mieście miała związek z jego rozwojem, stymulowanym w II połowie XIX w. przez rozbudowę miejscowego węzła kolejowego. W latach 20. XX w. liczebność wspólnoty rzepińskiej wahała się w granicach 30–40 osób.

Finał dziejów w Rzepinie nie odbiegał zapewne od scenariusza znanego z całej Brandenburgii. Antysemityzm, wyjazdy, przemoc podczas nocy kryształowej, emigracja. Ci, którzy pozostali pod rządami nazistów, mogli zginąć w Zagładzie na Wschodzie.

Opis

Cmentarz żydowski w Rzepinie położony jest we wschodniej części miasta, przy szosie z Rzepina do Torzymia (ul. Poznańska), ok. 100 m na północny wschód od Ronda Poznańskiego. Administracyjnie jest to już teren wsi Lubiechnia Wielka – działka nr 12, należąca do Skarbu Państwa (Lasy Państwowe, Nadleśnictwo Rzepin, oddz. 330). Lokalizację cmentarza można znaleźć na niemieckich mapach topograficznych Messtischblatt z 1927 i 1944 roku.

Cmentarz został założony w połowie XIX wieku. Wiadomo, że funkcjonował jeszcze w latach 30. XX wieku. Pierwotnie otoczony był murem, a wejście znajdowało się od strony południowo-zachodniej. Uległ dewastacji – zapewne po nocy kryształowej w 1938 roku.

Możliwe, że w nieoznakowanych grobach zbiorowych spoczywają tu zmarli do lata 1943 r. żydowscy robotnicy przymusowi, pochodzący z Łodzi i gett „Kraju Warty”, zatrudnieni w dwóch sąsiadujących z Rzepinem obozach pracy, obsługujących budowę tzw. Autostrady Rzeszy z Frankfurtu nad Odrą przez Poznań do Łodzi.

W 1972 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze wydało decyzję o zgodzie na przedterminową likwidację cmentarzy żydowskich w Słubicach i Rzepinie, w celu stworzenia na ich obszarze nowych miejskich terenów zielonych. W ślad za tym zniszczeniu uległ mur wokół cmentarza, a ocalałe nagrobki zostały wedle relacji mieszkańców wrzucone do dołu po drugiej stronie szosy z Rzepina do Torzymia.

Obecnie teren cmentarza porośnięty jest młodym lasem. Na powierzchni 0,1 ha zachowało się zaledwie kilkanaście fragmentów macew (jedyny datowany pochodzi z 1880 roku). Szereg kamieni, może pozostałych po nagrobkach, można znaleźć w obniżeniu terenu, sąsiadującym z ogrodzeniem osiedla nowych domków z adresami przy ul. Paderewskiego.

W 2023 r. dzięki współpracy Narodowego Instytutu Dziedzictwa i Nadleśnictwa Rzepin nekropolia została oznakowana w ramach programu "Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczpospolitej Polskiej".