Należeli do niej także Żydzi z sąsiedniego Grochowa (2,6 km), a później też z Glisna (ok. 10 km) i Lubniewic (ok. 14 km). Utrzymywali się głównie z handlu, któremu sprzyjała bliskość granicy oraz położenie na starym trakcie handlowym z Frankfurtu nad Odrą do Poznania.

W drugiej połowie XVIII w. powstała drewniana synagoga. Żydzi mogli wtedy stanowić 30–40% populacji mieszkańców. W 1823 r. zbudowali nową synagogę, stojącą naprzeciwko wcześniejszej. Była to budowla z kamieni polnych, na planie prostokąta, o otynkowanych narożnikach i ostrołukowych oknach, nakryta dachem czterospadowym. Na początku lat 30. XIX w. obok niej wybudowano szkołę żydowską, działała też rzeźnia rytualna. Synagogę gruntownie wyremontowano w 1881 r., ale na temat jej wyposażenia nic nie wiadomo. Działała jeszcze w latach 30. XX w., nosząc wówczas adres przy Hauptstraβe (dziś ul. Poznańska 50). Po 1945 r. budynek zaadaptowano na sklep i świetlicę wiejską. Po pożarze w drugiej połowie lat 90. XX w. został rozebrany.

W 1911 r. berliński przemysłowiec związany z koncernem Siemens, Alfred Berliner, został właścicielem majątku w Trzemesznie. Przeszedł na luteranizm, ożenił się z nie-Żydówką. W należącym do majątku pałacu zamieszkał również jego brat Eugen, żonaty z Niemką. Małżeństwa z „aryjkami” ochroniły później obu braci przed represjami ze strony nazistów. Obaj zmarli śmiercią naturalną przed końcem drugiej wojny światowej. Pałac Berlinerów został spalony przez Armię Czerwoną w lutym 1945 roku.

W 1910 r. w Trzemesznie Lubuskim było już tylko 24 Żydów. Spadek liczebny związany był z migracją zarobkową na zachód Niemiec. W 1932 r. naliczono ich  27, ale według wspomnień pastora Otto Berendta, część z nich konwertowała na luteranizm, była też spokrewniona z rodzinami, uznawanymi za „aryjskie”. W październiku 1942 r. mieszkał w Trzemesznie już tylko 1 Żyd, prawdopodobnie pozostający we względnie chroniącym go związku małżeńskim z „aryjką”.

Opis

Cmentarz żydowski znajduje się ok. 100 m od głównej drogi do Sulęcina, przy leśnym trakcie prowadzącym na poligon. Jego powierzchnia wynosi 0,4 hektara. Został założony w pierwszej połowie XVIII wieku. Korzystali z niego również Żydzi z Lubniewic i Glisna. W latach 30. i 40. XX w. zdewastowany przez nazistów.

Mimo to nekropolia zachowała się stosunkowo dobrze. Jej teren otoczony jest murem z kamieni polnych, istniejącym w ok. 80%. Czytelne jest rozplanowanie kwater oraz główna aleja. W sierpniu 2007 r. stwierdzono 37 stojących i 26 leżących macew, 10 cokołów bez tablic, 10 obramowań grobów, jeden grób dziecięcy. W kwietniu 2010 r. naliczono już tylko kilkanaście macew stojących wykonanych z granitu i piaskowca, zdobionych dekoracjami rzeźbiarskimi oraz inskrypcjami w języku hebrajskim i niemieckim. Najstarsza pochodziła z 1796 r., a jedna z najmłodszych – z 1930 r. (Maxa Gutermanna, właściciela największego sklepu w Trzemesznie). Podane ilości mogą jednak znacząco wzrosnąć, bowiem w chwili obecnej (2020–2021) trwają prace porządkowe i ewidencyjne prowadzone przez niemiecką organizację „Znaki Pokuty”. Działania są koordynowane przez Uniwersytet w Poczdamie i Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej. Po zakończeniu prac ich wyniki zostaną opublikowane na stronie internetowej „Cmentarze żydowskie w Polsce na terenie dawnej prowincji Brandenburgia”. Obecnie nekropolia w Trzemiesznie Lubuskim stanowi własność Skarbu Państwa, a zarządza nią Nadleśnictwo Sulęcin.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.