Po wybuchu II wojny światowej Nowe Miasta nad Soną znalazło się pod okupacją niemiecką. Część Żydów uciekła wtedy do Radzymina i Warszawy lub została wysiedlona. W 1941 r. Niemcy utworzyli getto, obejmujące północną i wschodnią część Rynku oraz ulice Kościelną i Senatorską. Przesiedlili do niego Żydów z Ciechanowa i Drobina. Na ogrodzonym terenie panowały bardzo złe warunki, panowała wysoka śmiertelność. W 1941 r. Niemcy wywieźli ok. 300 osób do obozu w Pomiechówku. Akcja likwidacyjna getta nastąpiła w 1942 roku. Ostatni więźniowie zostali wówczas przeniesieni do getta w Płońsku, a stamtąd do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.

Opis

Cmentarz żydowski w Nowym Mieście nad Soną administracyjnie znajduje się w miejscowości Nowe Miasto-Folwark (działka nr 268/3). Leży na wschodnim skraju miejscowości, po lewej stronie drogi do wsi Zagwizdy, pomiędzy drogą a Zalewem Nowomiejskim. Jego granice są częściowo wyznaczone: od południowego zachodu – niewielkim wałem ziemnym, z trzech stron – pasmowym nasadzeniem krzewów; jedynie od północnego wschodu granica jest nieczytelna, a teren przechodzi w łąkę. Tak określony teren cmentarza odpowiada granicom działki nr 268/3. Działka ta ma obszar 0,18 ha.

Cmentarz gminy żydowskiej w Nowym Mieście powstał najprawdopodobniej na początku XIX wieku. Został zdewastowany w okresie okupacji niemieckiej podczas drugiej wojny światowej oraz w czasach PRL. Do dziś zachowało ok. 6 macew-kamieni polnych i ich fragmentów. Na jednej z nich są dane o zmarłym – Jehuda syn Cwiego (zm. 10.04.1848). W 2020 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego wykonała ogrodzenie cmentarza, dokonano też uporządkowania terenu.

Oprac. Magda Lucima

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.