W 1812–1813 r. zamieszkało tu 11 rodzin. W XIX w. społeczność powoli się rozrastała, osiągając szczytową liczebność pod koniec trzeciej ćwierci stulecia. W 1828 r. współtworzyło ją 57 osób (4% ogółu mieszkańców), w 1840 r. – 124 (6,3%), w 1871 r. – 168 (4,1%), w 1885 r. – 165 (3,1%), w 1895 – 156 r. (2,6%), a w 1910 r. – 142 (1,8%).

Odrębna gmina żydowska w Wejherowie powstała ok. 1854 roku. W jej granicach znajdowały się wsie z powiatu wejherowskiego, m.in. Gdynia i Sopot (do 1913). Żydzi osiedlający się w Wejherowie zamieszkiwali przy obecnych ulicach Wałowej, Puckiej i Abrahama. W latach 60. XIX w. przy ul. Puckiej (Putzigerstraße, obecnie Trautmana) ukończono budowę synagogi. Budowla stała w głębi parceli, a prowadziła do niej kasztanowa aleja, częściowo zachowana do dziś. Parcelę pod synagogę zakupiono jeszcze w 1839 r., a pożyczkę zaciągniętą na ten cel spłacano ponoć aż do 1919 roku. W międzywojniu wartość budynku wyceniono na 20 tys. zł. Synagoga została w 1939 r. zdewastowana, a następnie rozebrana przez Niemców.

W okresie międzywojennym, gdy Wejherowo przypadło Polsce, zaznaczył się najpierw odpływ miejscowych Żydów do Niemiec, a następnie napływ w ich miejsce migrantów z ziem polskich. W 1921 r. w mieście mieszkało 62 Żydów (0,7% ogółu mieszkańców), w 1923 r. – 40, w 1928 r. – 70, w 1934 r. – 138, a w 1939 r. już 258 (1,6%). W tym okresie gmina obejmowała swoim zasięgiem cały ówczesny powiat wejherowski, w jej skład wchodzili także pojedynczy Żydzi mieszkający w Chyloni (np. w 1923 było ich 5), Małym Kacku (5), Osowej (3), Orlu (1). W 1926 r. osiedliła się kilkunastoosobowa grupa Żydów z Kresów Wschodnich. W 1932 r. gminy żydowskie w Pucku, Wejherowie, Kartuzach i Kościerzynie połączono tworząc jedną Żydowską Gminę Wyznaniową w Kartuzach. O lokalizacji jej siedziby zadecydowało najprawdopodobniej korzystniejsze położenie Kartuz, a nie znaczenie i liczebność, które przemawiały na korzyść Wejherowa. Widać to było w składach zarządów gminy, w których wejherowscy Żydzi odgrywali znaczącą rolę (m.in.: Brunon Rosenthal, Luzer Blibaum, Wolf Aleksandrowicz, Moryc Ickowicz, Abraham Rotapel, Maks Piese).

Po wybuchu wojny w 1939 r. część Żydów z Wejherowa i powiatu morskiego starała się wyjechać, jednak szybkość, z jaką operowały wojska niemieckie, sprawiła, że znaleźli się na terenach podbitych. Stopniowo zaczęto ich izolować. Pierwsza fala aresztowań dokonanych przez Niemców miała miejsce od 12 do 15 września. Zatrzymanych przewieziono do prowizorycznego obozu w Gdyni, następnie do Nowego Portu, a stamtąd do Stutthofu. Do tego ostatniego 14 września 1939 r. trafiła grupa z Gdyni; było w niej 11 Żydów z Wejherowa. Część rodzin aresztowanych została najprawdopodobniej zamordowana przez Niemców w 1939 r.  w Piaśnicy (zginęli m.in. Irma i Herbert Israel, Dawid Riese z żoną i dwójką dzieci). 95 osób z w Wejherowa i powiatu wysiedlono 26 października do Generalnego Gubernatorstwa.

Opis

Zmarłych z Wejherowa grzebano na cmentarzu żydowskim w Bolszewie (niem. Bohschlau), z którego korzystali także Żydzi z Sopotu, a od lat 20. XX w. także z Gdyni. Cmentarz ten, powstały ok. 1766 r., należący pierwotnie do gminy w Bolszewie, został w 1827 r. wykupiony przez gminę z Wejherowa; było to następstwem zarówno zaniku społeczności w Bolszewie, jak i tego, że gmina w Wejherowie nie znalazła na obrzeżu miasta odpowiedniej parceli pod cmentarz. Zresztą, jak wspomnieliśmy, większość pierwszych Żydów z Wejherowa wywodziła się z Bolszewa. Cmentarz znajdował się na szczycie wzgórza zwanego Żydowską Górą (Judenberg), na południe od wsi Bolszewo, przy starej drodze Wejherowo – Lębork, a – po jej wybudowaniu – także w sąsiedztwie linii kolejowej Wejherowo – Lębork. Obejmował powierzchnię 3414 m2, jednak powierzchnia grzebalna wynosiła 2409 m2; resztę porastał las. Powstał na planie nierównomiernego czworokąta. Od strony północnej prowadziła do niego aleja wysadzona świerkami. Pochówki były lokowane w układzie rzędowym na osi północ – południe. Do 1892 r. nie było kaplicy cmentarnej. W czasie I wojny pochowano siedmiu żołnierzy, jeńców rosyjskich wyznania mojżeszowego; w ich groby włożono betonowe płyty z tabliczkami. Teren był ogrodzony częściowo murem, a częściowo drewnianym lub metalowym płotem. Remont ogrodzenia przeprowadzono w drugiej połowie lat 30. XX wieku.

W czasie wojny obronnej 1939 r. cmentarz poważnie zniszczono, gdyż na jego terenie Wojsko Polskie ulokowano przyczółek obronny. Po wojnie nekropolię systematycznie ograbiano, materiał wykorzystywano jako budulec domów i budynków gospodarczych, a także do utwardzania gruntów. Metalowe ogrodzenie zostało skradzione; znajduje się ponoć na jednej z posesji w Wejherowie lub Bolszewie. Część macew najprawdopodobniej znalazła się w murze wokół Szkoły Podstawowej nr 29 w Gdyni. W 1953 r. administracyjnie cmentarz zamknięto. Do dziś zachowały się tylko nieliczne obmurowania grobów; w 2020 r. niedaleko cmentarza znaleziono destrukt piaskowej steli. Teren współcześnie porasta las.

Oprac. Tomasz Kawski