Gminę założyli na początku XVIII wieku, stopniowo wypierając przy tym ludność chrześcijańską. Już w XVIII wieku Żydzi stanowili 93% mieszkańców. Po upadku państwa polskiego Czyżew znalazł się najpierw w zaborze pruskim, a po Kongresie Wiedeńskim – w rosyjskim.

Miasteczko było bardzo biedne. Przełomowym momentem stało się przeprowadzenie linii kolejowej petersbursko-warszawskiej w 1854 roku, co pozwoliło na rozwój rzemiosła i handlu. Dzięki temu powstała między innymi wytwórnia cyces (frędzli będących elementem szala modlitewnego), eksportująca swoje produkty na całe imperium rosyjskie. Po powstaniu styczniowym w Czyżewie wzrósł procentowy udział ludności chrześcijańskiej.

10 września 1939 roku do miasteczka wkroczyły wojska niemieckie, a w październiku tego roku – radzieckie. Niemcy powrócili wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej w czerwcu 1941 roku i natychmiast rozpoczęli eksterminację części ludności żydowskiej. Duża grupa Żydów została zapędzona w okolice wsi Mianówek, gdzie wraz z Żydami z Zaręb Kościelnych zostali zamordowani i zakopani w rowie przeciwczołgowym – łącznie zginęło około 3,5 tysiąca osób.

Pozostałą ludność żydowską zgromadzono w getcie, które znajdowało się w okolicy dzisiejszej ul. Polnej. Getto zasłynęło jako jedno z najcięższych w byłym województwie białostockim. Żydów wykorzystywano do remontowania i budowy torów kolejowych oraz do innych prac budowlanych w mieście i okolicach. Getto istniało do listopada 1942 roku, kiedy mieszkańców wywieziono do obozu zagłady w Treblince.

Opis

Nowy cmentarz żydowski w Czyżewie znajduje się przy ul. Cichej. Cmentarz powstał ok. 1820 r., w związku z zapełnieniem starego cmentarza żydowskiego. Jego powierzchnia wynosiła ok. 1,3 ha. Źródła historyczne podają, że był ogrodzony, miał bramę, a na jego terenie stał również ohel, a w nim dwie macewy.

Cmentarz został zdewastowany w okresie okupacji niemieckiej podczas drugiej wojny światowej, a także po 1945 roku. Ostatni pogrzeb odbył się być może 26.07.1943 roku. Potajemnie został wtedy pochowany Żyd – jeden z członków grupy konspiracyjnej „Odwet”. Dziś teren cmentarza to nieużytek porośnięty lasem. Zachował się jedynie niewielki fragment muru, a według niektórych opisów także dwa obmurowania grobów.

W 2024 roku cmentarz został oznaczony pamiątkową tablicą w ramach Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczpospolitej Polskiej.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.