Od 1664 r. dysponowali przywilejem swobodnego zamieszkania, który wydano, aby zachęcić ich do osadnictwa w miasteczku zniszczonym przez Kozaków. Jednak przywilej ten nie spowodował znaczącego rozwoju liczebnego społeczności żydowskiej. Wiadomo, że w 1674 r. pośród 47 osób płacących podatek, było 3 Żydów. Nie posiadali własnej synagogi ani miejsca grzebalnego. Podlegali pod kahał w Lubartowie. Sytuacja nie zmieniła się pod koniec XVIII w. ani na początku XIX. W 1819 r. społeczność żydowska liczyła nie więcej niż 7 osób.

Opis

Dopiero w drugiej połowie XIX w. liczba Żydów zamieszkujących Firlej zaczęła rosnąć. W 1861 r. było już ich 101 (11,5% ogółu mieszkańców). Na przełomie XIX i XX w. społeczność żydowska osiągnęła największą liczebność (197). Dysponowała już domem modlitwy oraz łaźnią. Na początku XX w. zakupiono działkę pod cmentarz. Nie został on jednak założony; być może plany pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Pomimo iż w latach 20. XX w., liczebność Żydów w Firleju i okolicznych wsiach wrosła do 343, nadal chowali swych zmarłych w Lubartowie. Pod koniec lat 30. XX w. liczba Żydów w Firleju wzrosła do blisko 400.

Po wybuchu wojny w 1939 r., kiedy wożenie zmarłych do innego miasta stało się trudne, powróciła sprawa założenia cmentarza na miejscu. Nekropolia powstała ok. 1,5 km na wschód od rynku. Do 1942 r. pochowano na niej nie więcej niż kilkanaście osób. Na grobach umieszczano drewniane albo betonowe tablice.

W kwietniu 1942 r. miejscowi Żydzi zostali umieszczeni w getcie w Firleju, które zlikwidowano jesienią tego samego roku. Wszystkich więźniów Niemcy przesiedlili wówczas do getta w Lubartowie, a stamtąd wywieźli do obozów zagłady.

Po wojnie tablice z cmentarza zostały usunięte. Teren był przekopywany, a potem zarósł lasem. Obecnie nie jest widoczny żaden materialny ślad po cmentarzu. Nie dysponujemy również materiałami archiwalnymi, które pomogłyby ustalić przebieg jego granic. Jedynie dzięki informacjom pozyskanym od mieszkańców można określić jego przybliżoną lokalizację. Według tych wskazówek przyjmujemy, że cmentarz znajduje się mniej więcej na wysokości posesji przy ul. Cmentarnej 63, ok. 100 m na północ od drogi.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN