Kahał w Szreńsku rozwinął się w połowie XVIII w., kiedy osiedlili się tu Żydzi usunięci z Mławy w 1776 roku. W 1830 r. Dozór Bóżniczy w Szreńsku liczył 783 osoby. W miasteczku znajdowała się drewniana synagoga oraz liczne domy modlitw. W 1857 r. społeczność żydowska liczyła już 865 osób. Jednak na początku XX w. znacząco się zmniejszyła na skutek masowych wyjazdów. Od 1902 r. w mieście działały organizacje syjonistyczne.

W okresie międzywojennym w miejscowości istniał Żydowski Bank Ludowy oraz działał bet midrasz. Już w 1917 r. powstała szkoła hebrajska. Spis ludności z 1921 r. wykazał, że w mieszkało tutaj 613 Żydów.

Po wybuchu II wojny światowej Szreńsk został wcielony do Niemiec. Niemcy utworzyli getto, w którym w 1940 r. znaleźli się także Żydzi z pobliskiego Bieżunia. Mienie żydowskie zostało skonfiskowane, mnożyły się mordy i kontrybucje. Niemcy zniszczyli synagogę i bet midrasz. Ostatecznie Żydzi ze Szreńska zostali wysiedleni do getta w Mławie, a w 1942 r. wywiezieni do niemieckich nazistowskich obozów zagłady Auschwitz-Birkenau i Treblinka.

Opis

Stary cmentarz żydowski znajduje się na południowy wschód od centrum Szreńska, na wschód od rzeki Mławki, w pobliżu drogi do Złotowa, na działce nr 1557. Jego granice można wyznaczyć orientacyjnie niskim wałem i zadrzewieniem. Powstał w XVIII wieku. Wzmianka o nim znalazła się w dokumentach diecezji płockiej z 1775 r.: „Żydzi mają w przerzeczonym miasteczku Szreńsku swoją bóżnicę drewnianą, z dawnych lat postawioną i cmentarz swój, na dwie staje od miasteczka, za strugą Mławką nazwaną, odległy”. Powierzchnia nekropolii wynosiła ok. 1 ha.

Został zniszczony przez Niemców w 1941 roku. Po 1945 r. pozostałości nagrobków wykorzystano jako materiał budowlany. W latach 80. XX w. tereny pocmentarne były użytkowane jako grunty orne. W 1988 r. na terenie cmentarza pracownicy Żydowskiego Instytutu Historycznego odnaleźli pojedynczy nagrobek. Była to wykonana z głazu narzutowego macewa, upamiętniająca Cwiego syna Menachema ha-Lewiego (zm. 09.07.1863). W XXI w. tego pomnika nie udało już zlokalizować. Obecnie teren dawnego cmentarza to faktycznie łąka, na której bujna roślinność uniemożliwia odszukanie śladów.

Oprac. Magda Lucima

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.