Historia obiektu

Wieś Kakonin została założona w XVIII wieku i należała do dóbr biskupstwa krakowskiego. W 1789 roku weszła w skład dóbr rządowych. Drewniana chałupa w Kakoninie została wzniesiona ok. 1820 roku. Pierwotnie wraz z całą zagrodą, stała w pobliżu dworu. W 1843 r. po oczynszowaniu wsi, całą zagrodę wraz z chałupą przeniesiono na działkę nr 48, gdzie zlokalizowana była około 40 m od drogi. Właścicielem zagrody i 13 morgów nowopolskich 245 prętów ziemi (ok. 6,5 ha) był w tym czasie Wojciech Samiec. W 1915 roku zmieniono pokrycie dachu i wymieniono podłogę w izbie. Następnie w 1920 roku wykonano nową powałę nad izbą, zachowując przy tym stare tragarze (gruba belka stropowa biegnąca wzdłuż całej powały). W ciągu kilku następnych lat zmniejszono długość pieca ogrzewczego i przestawiono komin do sieni (1927r.); wymieniono drzwi do komory ze spągowych na płycinowe (1930r.); w izbie powiększono otwór okienny z 80x100 cm na 100x104 cm, a okno dziewięciopolowe zastąpiono sześciopolowym (1948 r.). Ostatni właściciel obiektu w 1969 roku obciął belki w północnej i zachodniej ścianie chałupy. W tym samym roku obiekt został wykupiony przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach, a w 1970 roku drewniana chałupa została przeniesiona na wschodni kraniec Kakonina (działka nr 6). W 1977 roku obiekt został przekazany Muzeum Wsi Kieleckiej. W 2006 roku w bezpośrednim otoczeniu drewnianej chałupy zrealizowano budowę budynku stylizowanego na XIX-wieczną oborę (do celów gastronomicznych). W roku 2013 zakończono prace inwestycyjne związane z rozbudową obiektu. Dobudowano stodołę i wozownię oraz tzw. stróżówkę, wykonano bramę wjazdową oraz parking. Obecnie drewniana chałupa w Kakoninie pełni rolę muzealnego punktu etnograficznego zachowanego in situ.

Opis obiektu

Wieś Kakonin położona jest w południowej części pasma Łysogór u podnóża Łysicy na wysokości ok. 380 m n.p.m.  Drewniana chałupa zlokalizowana jest we wschodniej części wsi, po północnej stronie drogi. Przy domostwie zrekonstruowano dawną zagrodę chłopską z XIX wieku, w skład której wchodzą obory, stodoły, budynki wozowni, tzw. stróżówki i brama wjazdowa. Teren nie jest ogrodzony, od drogi znajduje się niski drewniany płotek z bramą wjazdową. Drewniana chałupa mieści się w południowej części działki. Została wzniesiona na planie prostokąta, jest jednotraktowa z sienią przyszczytową, przechodnią; niepodpiwniczona, poddasze nieużytkowane. Gontowy dach na budynku jest czteropołaciowy, płatwiowo-krokwiowy, usztywniony jętkami. Podmurówka z kamieni polnych łączonych gliną, przyciesie dębowe węgłowane na zakładkę jednostronną prostą. Ściany zrobione są z belek jodłowych o ściosanych brzuścach, węgłowane na nakładkę dwustronną prostą; zrąb jest obustronnie bielony. Okno sześciopolowe osadzone w łątkach i obramowane opaskami znajduje się w ścianie południowej. Z kolei po lewej jego stronie znajduje się małe okienko jednopolowe. Drzwi umieszczone są na ścianie północnej i południowej, spągowe, zawieszone na zawiasach kowalskich. Drewniana chałupa składa się z trzech pomieszczeń: sieni, izby i komory. Całkowita powierzchnia domostwa wynosi około 30 m2, z czego dużo miejsca zajmuje kuchnia z piecem chlebowym i zapieckiem. Izba posiada podłogę i powałę wykonaną z desek jodłowych, natomiast w sieni i komorze „polepę” glinianą. Wnętrze chaty odtworzone zostało na podstawie badań etnograficznych i archiwalnych. Przedstawia warunki życia średniozamożnej rodziny rolniczej z przełomu XIX i XX wieku.

Zabytek dostępny, stanowi Oddział Muzeum Wsi Kieleckiej.

Autor noty: Wioletta Szafarczyk, OT NID w Kielcach, 25-07-2023 r.