Dom przysłupowy - Zabytek.pl
Adres
Pławna Dolna, 104
Lokalizacja
woj. dolnośląskie,
pow. lwówecki,
gm. Lubomierz - obszar wiejski
W sąsiedztwie znajdują się domy o podobnej konstrukcji i bryle datowane na 3 ćw. XIX wieku. Odkrycie XVII wiecznej inskrypcji w Pławnej Dolnej w domu pod numerem 104, powiększa skromny zasób domów przysłupowych z rozpoznaną siedemnastowieczną metryką. Inskrypcja określająca właściciela, majstra budowlanego i czas powstania domu, stawia ten budynek wśród unikatowych przykładów budynków drewnianych powstałych pod koniec XVII wieku.
Obecnie w jego konstrukcji wyróżniają się dwie zasadnicze części, różniące się czasem powstania i zastosowanymi technikami budowlanymi: starsza część południowa (drewniana, ryglowa, przysłupowa z izbą zrębową) i nowsza część północna (murowana z cegieł). Starsza część (południowa) została przebudowana pod koniec XIX wieku. W tym okresie nastąpiło omurowanie izby zrębowej cegłą, skrócenie słupów narożnych konstrukcji przysłupowej, jednocześnie wymieniono stropy belkowe z powałami na parterze i piętrze oraz stolarkę okienną. Na elewacji frontowej nad wejściem nadwieszony jest balkon ("Gang" lub "Bühne") ze snycersko opracowanymi słupami. Analogiczne balkony są charakterystyczne dla domów przysłupowych w okolicy, lecz pod względem ilościowym są wyróżnikiem Pławnej (w 1907 roku było ich 170, obecnie zostało kilkanaście).
Odkrycie XVII wiecznej inskrypcji w domu, zwraca uwagę na szerszy kontekst osadniczy Pławnej Dolnej i sugeruje możliwość podobnej genezy sąsiednich budynków o analogicznej formie, które w dostępnej dokumentacji konserwatorskiej są datowane na XIX wiek. Analiza archiwalnych map sugeruje, że dom współtworzył skupisko jednobudynkowych zagród, które prawdopodobnie stanowiły kolonię tkaczy. Duża liczba domów w Pławnej została zredukowana przez czynniki naturalne, część domów rozebrano pod budowę linii kolejowej Lwówek Śląski - Gryfów Śląski w 1885 roku, część zawaliła się, a część "wyremontowano" w ostatnich dziesięcioleciach poprzez położenie pokrycia z blachy, redukcję okapu dachu, ocieplenie elewacji i zakrycie szachulca oraz rozebranie balkonu. Dom stanowi więc doskonałe świadectwo minionej epoki i zdarzeń (osadnictwo tkaczy), których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną i naukową.
Dom jest przykładem budownictwa regionalnego, z naturalnych materiałów (drewno, glina, kamień), charakterystycznego dla krainy historycznych Łużyc oraz dla Pogórza Izerskiego (domy o konstrukcji przysłupowej, ściany ryglowe, izba zrębowa). Świadczą o tym m.in.: niewielka kubatura budynku, wspornikowa galeria na piętrze w formie balkonu nad wejściem tzw. "Gang" lub "Bühne", dwuspadowy dach niesymetryczny, z tylną połacią przedłużoną nad kamienny trakt gospodarczy tzw. "Frackdach". Dodatkowo w budynku znajduje się sklepiona piwnica w tylnym trakcie gospodarczym, ze ścianą czołową wysuniętą przed elewacją szczytową oraz komin wymurowany poza drewnianą strukturą domu z asymetryczną sienią z drewna, niezintegrowaną z systemem grzewczym i kominowym.
Dom jest w trakcie remontu dzięki dotacjom z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkownika Katarzyna Żuk.
Rodzaj: budynek mieszkalny
Styl architektoniczny: nieznana
Materiał budowy:
drewniane
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_BK.484571, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_02_BK.578304