Pracownia lutnicza Mardułów - Zabytek.pl
Adres
Zakopane, Kościeliska 44
Lokalizacja
woj. małopolskie,
pow. tatrzański,
gm. Zakopane
Historia
Dom został wzniesiony w 1925 roku dla Andrzeja Marduły Gąsa. Obiekt reprezentuje stylizację wywodzącą się z domu góralskiego, charakterystyczną dla okresu międzywojennego, kiedy tradycyjne formy budownictwa podhalańskiego były twórczo przetwarzane i powiększane, dostosowując je do nowych potrzeb mieszkańców. W 1928 roku Franciszek Marduła założył w Zakopanem pracownię lutniczą, do której okoliczni podhalańscy muzykanci przynosili swoje instrumenty do naprawy. W tym samym roku wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, szybko stając się jednym z czołowych polskich biegaczy narciarskich oraz skoczkiem i strzelcem reprezentującym Towarzystwo. Był członkiem ekipy narodowej podczas mistrzostw świata FIS w 1939 roku w Zakopanem oraz kadry olimpijskiej przygotowującej się do Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1940 roku. Igrzyska te przyszło mu jednak „odbyć” w niemieckiej niewoli jenieckiej, w której przebywał właściwie całą wojnę (1939–1945). Ryzykując życie, wykonał w obozie, z dostępnych materiałów i przy użyciu prymitywnych narzędzi, dwoje skrzypiec. Jedne z nich są dziś w posiadaniu rodziny.
Działalność Towarzystwa została przerwana wraz z wybuchem II wojny światowej. Niemcy przejęli kino, zniszczyli akta, bibliotekę oraz część sprzętu, a w tym okresie zaginął również sztandar „Sokoła”. W 1942 roku do starej sokolni przeniesiono Miejską Zawodową Straż Pożarną. Po zakończeniu wojny podjęto próby reaktywacji Towarzystwa, jednak władze odmówiły jego rejestracji i odebrały należący do niego majątek. W 1946 roku użytkownikiem nowego budynku „Sokoła” został krakowski Okręgowy Zarząd Kin. Członkowie Oddziału Narciarskiego, wraz z naczelnikiem Franciszkiem Mardułą, zasilili szeregi Harcerskiego Klubu Narciarskiego. Ze względu na brak pracy w zawodzie lutnika Franciszek Marduła poświęcił się działalności sportowej, przede wszystkim jako trener. Był m.in. trenerem reprezentacji Polski w skokach i biegach narciarskich.W 1952 roku został nauczycielem lutnictwa w zakopiańskim Liceum Plastycznym, a następnie w Technikum Lutniczym w Nowym Targu. Pasję pedagogiczną łączył nierozerwalnie z twórczością artystyczną, osiągając w latach 50. XX wieku i później swoje największe międzynarodowe sukcesy. Od 1954 roku był członkiem Stowarzyszenia Polskich Artystów Lutników w Warszawie. W 1977 roku pracę z ojcem rozpoczął syn, Stanisław, który naturalnie stał się kontynuatorem rodzinnej tradycji. Od 1980 roku Stanisław prowadził także zajęcia z technologii, podstaw projektowania specjalizacji artystycznej w zakopiańskim Zespole Szkół Plastycznych. Po przemianach politycznych w 1990 roku w Zakopanem odbyło się zebranie zespołu reaktywującego Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół’, zainicjowane przez Wojciecha Niedziałka i Franciszka Mardułę, który objął funkcję prezesa. W 1994 roku stanowisko prezesa przejął Zbigniew Jaskier, natomiast Franciszek Marduła został prezesem honorowym. W 1995 roku odbyło się uroczyste poświęcenie nowego sztandaru zakopiańskiego „Sokoła”, zaprojektowanego przez Krzysztofa Jędrzejowskiego. Od 2007 roku funkcję prezesa Towarzystwa pełni dh Stanisław Marduła, kontynuując dzieło swojego ojca, Franciszka Marduły.
Związki domu z działalnością artystyczną i rzemieślniczą podkreślają jego znaczenie kulturowe w lokalnym krajobrazie Kościeliskiej. Pracownia Mardułów jest najstarszą profesjonalną pracownią lutniczą w Małopolsce i trzecią co do wieku w Polsce. Zajmuje się budową nowych instrumentów, ale również konserwacją instrumentów historycznych. W pracowni powstają skrzypce, altówki, wiolonczele, kontrabasy oraz instrumenty historyczne zgodnie z zapotrzebowaniem muzyków. W Zakopanem pamięć o Franciszku Mardule pozostaje żywa, a jego zasługi dla miasta oraz polskiego sokolstwa są podkreślane poprzez różne formy upamiętnienia. 11 stycznia 2020 roku, przy Kinie „Sokół”, odbyło się uroczyste poświęcenie pomnika Druha Franciszka Marduły. Jego osiągnięcia sportowe, hart ducha oraz górska pasja znajdują wyraz także w organizowanym ku jego czci Wysokogórskim Biegu im. Franciszka Marduły. Pierwsza edycja biegu odbyła się 27 września 2008 roku jako pionierskie wydarzenie tego typu w Tatrach Polskich, inspirowane przedwojennymi treningami i wymagającymi biegami górskimi, które Franciszek Marduła organizował w tym regionie. Z czasem trasa głównego biegu została wydłużona do około 32 km i obejmuje znaczne przewyższenie, przekraczające 2000 m, stanowiąc nawiązanie do wytrwałości i górskiego charakteru jego działalności. Impreza często pełni też rolę Mistrzostw Polski w Skyrunningu, czyli biegów wysokogórskich w wymagającym terenie.
Opis
Dom zlokalizowany jest w Zakopanem, po północnej stronie najstarszej ulicy miasta, Kościeliskiej, nad potokiem Cicha Woda. Jest to obiekt wolnostojący, usytuowany na dużej działce, z frontem zwróconym na południe. Dom wpisano w zbocze o dużym nachyleniu i posadowiono na kamiennej podmurówce, przy czym od strony frontowej jest ona niska, a od strony północnej stanowi dodatkową kondygnację. Budynek został wzniesiony w konstrukcji zrębowej, na rzucie prostokąta. Od strony południowej jest parterowy, z poddaszem mieszkalnym i częściowym podpiwniczeniem. Stropy są drewniane, belkowe, więźba dachowa krokwiowa, kryta blachą falistą. Dach ma formę płaszczową, z trzema lukarnami nad elewacją frontową, z których środkowa mieści balkon. Elewacja frontowa jest symetryczna, artykułowana, siedmioosiowa, z centralnie usytuowanym wejściem. Elewacje boczne są symetryczne, z wejściami. Stolarkę drewnianą wymieniono na współczesną, zachowując jednak oryginalne wymiary. Drzwi w elewacji frontowej nawiązują do tradycji góralskich – są płycinowe, z przeszkleniem w górnej części, zwieńczone łukiem, z oknami po obu bokach doświetlającymi sień. Detal architektoniczny ma dużej mierze charakter współczesny – w szczytach oraz drzwiach frontowych zastosowano motyw słonecka. Zwraca uwagę ozdobnie snycerowana bariera balkonu z tradycyjnymi, góralskimi motywami: centralnie usytuowaną rozetą i lelujami po bokach.
Wnętrza budynku zostały przekształcone. Zastosowano podłogi ceramiczne oraz wykonano pełen zakres instalacji, dostosowując obiekt do współczesnych standardów użytkowych przy zachowaniu jego zewnętrznej formy architektonicznej. Po wschodniej stronie działki stoi tradycyjny budynek gospodarczy (sopa), współdzielony dwustronnie z sąsiedzką działką. Został założony na planie prostokąta, z dwoma boiskami, sąsiekiem pomiędzy nimi i pomieszczeniem w północnej części. Wybudowany w konstrukcji zrębowej, ma dwuspadowy dach z przysztychem, kryty dranicami, z kapliczką w zachodniej połaci dachu.
Oprac. Monika Sabljak, PT CAD w Zakopanem 15.01.2026 r.
Rodzaj: budynek mieszkalny
Styl architektoniczny: ludowy
Materiał budowy:
drewniane
Forma ochrony: Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_12_BK.405763
Zobacz także w najbliższej okolicy
5 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu budynek gospodarczy
ZakopaneKościeliska 42budynek gospodarczy
5Pokaż wszystkie