Historia

Tzw. „Pustelnia na Puszczy” św. Jana z Dukli w Trzcianie to zespół budynków, w skład których wchodzą: kaplica pw. św. Jana z Dukli, dom pustelnika i stara pustelnia wraz z malowniczym, położonym w lesie otoczeniem. Historia tego miejsca sięga okresu średniowiecza, kiedy to przez trzy lata, przed wstąpieniem do klasztoru, miał w tym miejscu prowadzić pustelnicze życie – Jan (beatyfikowany w 1769 roku). Pierwsza drewniana kaplica, fundacji Marii Amalii z Brühlów Mniszchowej (żony właściciela dóbr dukielskich Jerzego Mniszcha) została zbudowana w tym miejscu w roku beatyfikacji św. Jana. Po jej zniszczeniu w wyniku pożaru kolejną drewnianą kaplicę ufundował w 1887 roku Cezary Męciński - ówczesny właściciel tych dóbr. Obecnie istniejąca murowana kaplica pochodzi z lat 1906-1908. Została ona zbudowana z inicjatywy gwardiana bernardynów dukielskich o. Ambrożego Ligasa, wg projektu bernardyna Kamila Żarnowskiego. Poświęcenia kamienia węgielnego dokonał bp Józef Sebastian Pelczar. W 1908 roku wykonany został ołtarz dłuta Kazimierza Konieczkowskiego - rzeźbiarza ze Strzyżowa. Wnętrze świątyni w 1931 roku zostało ozdobione polichromiami autorstwa Władysława Lisowskiego z Sanoka, przedstawiającymi sceny z życia Jana z Dukli.

Opis    

Pustelnia św. Jana z Dukli zlokalizowana jest około jeden kilometr na zachód od drogi relacji Dukla – Barwinek, usytuowana w lesie na stoku góry Zaśpit. Kaplica i pustelnia położone są na skraju lasu, na znacznym wyniesieniu, poprzedzone od frontu wysoką murowaną ścianą oporową, w której znajdują się arkadowo ukształtowane wejścia do groty ze źródłem. Poniżej zespołu pustelni od wschodu położona jest rozległa polana. 

Kaplica to budynek w stylu neogotyckim, z nawą na rzucie prostokąta z wyodrębnionym węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Bryła budynku zwarta z uskokowymi przyporami; nawa i prezbiterium nakryte są odrębnymi dwuspadowymi dachami (nad zamknięciem prezbiterium opadającym trzema połaciami). W dachu nawy znajduje się wieloboczna wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona ostrosłupowym hełmem. Nawa poprzedzona jest arkadowym portykiem z tarasem. Kaplica zbudowana jest z kamienia, z zewnątrz nieotynkowana. Pokrycie dachów stanowi blacha. Wyróżnia się elewacja frontowa z arkadowym portykiem wspartym na masywnych filarach, zwieńczonym tarasem z kamienną ażurową balustradą z arkadkami. Powyżej portyku duże, ostrołukowo zakończone okno z maswerkiem. W trójkątnym szczycie zamykającym elewację znajdują się dwa okulusy, pomiędzy którymi koncha z kamienną rzeźbą św. Michała Archanioła. Pozostałe elewacje przeprute są wysokimi ostrołukowo zamkniętymi oknami w obramieniach z piaskowca. Elewacje obiega profilowany gzyms wieńczący. Wnętrze nawy i prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Wnętrze dekorowane jest polichromią ze scenami z życia św. Jana z Dukli. Wyposażenie skromne, z neogotyckim ołtarzem głównym.

Zabytek dostępny.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 15.01.2025 r.

Bibliografia    

• Bogdalski Cz., Błogosławiony Jan z Dukli, Dukla 1938.
• Cyran A., Święty Jan z Dukli, Krosno 2007.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała, Trzciana, Kaplica na Pustelni Św. Jana z Dukli, oprac. A. Mazurek, 2006 r. (Archiwum WUOZ Delegatura w Krośnie).
• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 13, Województwo krośnieńskie, Krosno, Dukla i okolice, red. Ewa Śnieżyńska-Stolotowa i Franciszek Stolot, Warszawa 1977.