Powstała ona w oparciu o znacznie starsze założenie dworskie, czego świadectwem jest do chwili obecnej niewielka wyspa na stawie, gdzie usytuowana była niegdyś drewniana siedziba Dydyńskich o charakterze obronnym. 

Historia

Posiadłość dworska we wsi Temeszów, położona w ziemi sanockiej, istniała już w XV stuleciu i stanowiła własność rodziny Dydyńskich herbu Gozdawa. Jak zdecydowana większość kompleksów dworskich funkcjonujących na Rusi Czerwonej, w okresie od późnego średniowiecza po schyłek XVII wieku, miał on charakter obronny. Najważniejszym jego elementem był stary dwukondygnacyjny budynek dworu wzniesiony przez Stanisława i Zygmunta Dydyńskich przed 1491 rokiem na niewielkiej wyspie, we wschodniej części zespołu dworskiego. Ten pierwotny drewniany dwór miał kształt zbliżony do wieży obronnej. Od 1601 roku Temeszów znajdował się w rękach rodziny Fredrów. Zamieszkiwali oni nadal w obronnym dworze, który był wówczas budynkiem wzniesionym na rzucie zbliżonym do kwadratu z rzędem strzelnic w kondygnacji drugiej. W drugiej połowie XVIII wieku Temeszów stanowił własność Józefa Tarnawieckiego, a w pierwszej dekadzie XIX stulecia należał do Wincentego Tarnawieckiego. W 1822 roku Temeszów znalazł się w rękach Karola Dwernickiego, a kolejnymi dziedzicami zespołu dworskiego byli Franciszek Ksawery Dwernicki, Wincenty Dwernicki i Włodzimierz Dwernicki (zm. 1912) oraz jego żona Helena z Baczyńskich (zm. 1929). Przypuszczalnie jeszcze w drugiej ćwierci XIX stulecia doszło do budowy nowej siedziby mieszkalnej, która została zlokalizowana ponad 50 metrów na wschód od starego obronnego dworu. Od drugiej połowie XIX wieku do początku lat 30. XX stulecia, kiedy został rozebrany pełnił on rolę dworskiego spichlerza, a następnie lamusa. Nowy murowany dwór był budynkiem wzniesionym na rzucie wydłużonego prostokąta, który w 1898 roku został rozbudowany i podwyższony o jedną kondygnację przez Włodzimierza Dwernickiego. Ostatnimi dziedzicami majątku ziemskiego w Temeszowie, który w 1929 roku obejmował powierzchnię 283 ha były dzieci Włodzimierza i Heleny Dwernickich – Józef (zm. 1940), Zofia (zm. 1941), Wincenty (zm. 1944) i Karol (zm. 1949). Od jesieni 1939 roku do lipca 1941 roku w budynku dworu funkcjonowała placówka niemieckiej Straży Granicznej (Grenzschutz). W okresie 1941-1944 majątek dworski w Temeszowie znajdował się pod przymusowym niemieckim zarządem gospodarczym, a Dwerniccy zostali już wtedy eksmitowani z dworu. Jesienią 1944 roku zespół dworski został znacjonalizowany. W maju 1946 roku dwór został zrabowany i częściowo spalony przez jeden z oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). W okresie PRL zespół dworski był użytkowany przez Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR). W latach 60. XX wieku przeprowadzono remont generalny budynku dawnego dworu połączony z jego przebudową. Podczas tych prac wyburzono południową część budynku i obniżono wysokość części północnej dworu o jedną kondygnację poprzez likwidację portyku wejściowego z trzema masywnymi filarami w elewacji frontowej łącznie z poddaszem użytkowym. Zmieniono także układ jego wnętrz, adaptując dawny dwór na magazyn i klubokawiarnię, co razem przyczyniło się do znacznego obniżenia jego wartości jako obiektu zabytkowego. Od 1989 roku zespół dworski pozostaje w administracji dzielonej przez Agencję Nieruchomości Rolnych (Oddział w Rzeszowie), Gminę Dydnia oraz parafię rzymsko-katolicką w Dydni. W 2010 roku nad częścią południową nieużytkowanego już wtedy budynku dworu zawaliła się konstrukcja dachu, co wkrótce spowodowało całkowitą destrukcję tej części dachu.

Drewniana kaplica dworska została wzniesiona na osi nowego budynku dworu przypuszczalnie w 1893 roku przez ówczesnego właściciela majątku ziemskiego w Temeszowie Włodzimierza Dwernickiego. Po nacjonalizacji zespołu dworskiego w 1944 roku w oparciu o dekret PKWN o reformie rolnej i ekspulsji z dworu dotychczasowych właścicieli, budynek kaplicy przeszedł na własność Skarbu Państwa. W 1968 roku kaplica została przemianowana na świątynię dojazdową parafii rzymskokatolickiej w Dydni. W latach 1968-2011 kaplica podworska była wykorzystywana jako kościół filialny parafii w Dydni pw. Matki Bożej Ostrobramskiej. 

Park dworski powstał w pierwszej połowie XIX wieku w dolinie rzeki San na terenie płaskim przy drodze wiodącej do Witryłowa i Końskich. Założenie zostało rozplanowane na rzucie regularnego prostokąta. W północno-wschodniej części zespołu dworskiego na osi bocznej nowego budynku dworu, który powstał w drugiej ćwierci XIX wieku położony był niewielki ogród krajobrazowy podzielony na kwatery. W połowie XIX wieku centralną i zachodnią część zespołu dworskiego zajmowały ogrody użytkowe. Staw ten z wyspą pośrodku usytuowany był w południwo-wschodniej części zespołu dworskiego. Na wspomnianej owalnej wyspie do lat 30. XX wieku stał budynek dworu obronnego rozplanowany na rzucie zbliżonym do kwadratu.. W okresie PRL, gdy park podworski administrowany był przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych (SKR) na jego terenie i w jego bezpośrednim sąsiedztwie wybudowano obok jednego budynku mieszkalnego szereg nowych obiektów gospodarczych. Ich pojawienie się na terenie zespołu dworskiego wpłynęło na zniekształcenie historycznego układu przestrzenno-kompozycyjnego założenia parkowego.

Opis

Pozostałości zespołu dworskiego w Temeszowie położone są malowniczo na płaskim terenie doliny Sanu na północ od centralnej części wsi. W skład zespołu wchodzą: pozostałości dworu we wschodniej części założenia, resztki parku dworskiego oraz drewniana kaplica dworska. Relikty dworu w postaci murowanego, parterowego budynku wzniesionego z cegły na rzucie prostokąta stanowią obecnie obiekt w stanie postępującej ruiny. Z parterowego, podpiwniczonego budynku na rzucie prostokąta zachowały się tylko mury obwodowe wraz ze ścianami działowymi. Drewniana kaplica położona niecałe 100 metrów na zachód od ruiny dworu wzniesiona na rzucie kwadratu z nieco węższym trójbocznym prezbiterium. Kaplica otoczona jest współczesnym metalowym ogrodzeniem. 

Zabytek dostępny z zewnątrz. 

Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 20.11.2025 r.