Historia obiektu

Powstanie parku rezydencjonalnego w Raciborzu należy wiązać z obecnością zamku piastowskiego, pochodzącego z ok. XII w.

Trudno ocenić, w którym momencie założenie zieleni zaczęło towarzyszyć wspomnianej warowni – nie ustalono bowiem materiałów zwierających informacje odnoszące się do tego okresu. Pierwsze wyobrażenia na temat komponowanych form zieleni pochodzą z ok. XVII, XVIII lub połowy XVIII w. Na rycinach i mapach przedstawiających wizerunek rezydencji z tego czasu, zauważa się zespół zamkowy otoczony wysokimi drzewami, rosnącymi m.in. w obrębie wałów usypanych nad Odrą. W 2. połowie XIX w., w kierunku wschodnim oraz południowo-wschodnim względem zespołu, istniał już z kolei ogród zamkowy. Wzdłuż wschodniej i północno-wschodniej części muru znajdowały się także nasadzenia o liniowym charakterze. Obecna forma założenia zaczęła być kształtowana od 1. połowy XX w.

Opis obiektu

Park zamkowy w Raciborzu (rozumiany jako obiekt objęty ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków) położony jest nad rzeką Odrą (jej prawym brzegiem), w dzielnicy Ostróg, w rejonie ul. Zamkowej. Założenie to rozwinęło się w obrębie terenów usytuowanych na południe i częściowo na wschód oraz zachód od zespołu zamkowego.

Nie wiadomo jak dokładnie kształtowano zieleń w pierwszych fazach rozwoju obiektu. Z zachowanych materiałów można natomiast stwierdzić, że w XVIII w. komponowane formy roślinności (głównie pod postacią drzew) występowały w obrębie dziedzińca zamkowego (lub podgrodzia) oraz wzdłuż jego murów zewnętrznych.

W 2. połowie XIX w. tuż przy zamku (obszar położony głównie na południe i wschód względem niego) rozwinął się już ogród, w którym najprawdopodobniej rosły grupy drzew oraz krzewów. Założenie to przypuszczalnie posiadało układ komunikacyjny (ukształtowany w sposób swobodny), pozwalający na bezpośrednie połączenie go z zespołem zamkowym, a następnie z terenami otwartymi i dalej z pobliskim lasem (gajem) brzozowym. Dodatkowo obszar ogrodu powiązany był z rzeką (zapewne widokowo i funkcjonalnie), od której oddzielono go za pomocą ogrodzenia (w późniejszym okresie we wskazanym obrębie, ok. 1. połowy XX w. wzniesiono także zachowany do dziś budynek przystani).

Na początku XX w. ogród (wytyczony przed bramą prowadzącą na dziedziniec) wraz z założeniem utworzonym przed budynkiem będącym siedzibą zarządcy dóbr oraz nasadzeniami biegnącymi wzdłuż wschodnich fragmentów murów, tworzyły powiązany z zespołem zamkowym swoisty system zieleni. Przywołane fragmenty m.in. podkreślały drogę (dzisiejszą ul. Zamkową) prowadzącą w kierunku głównej bramy, umożliwiającej wjazd na dziedziniec zamku. Ich zasięg ograniczony był za pomocą metalowego ogrodzenia, które dodatkowo pozwalało zaakcentować oś wyznaczoną w kierunku przywołanej części wjazdowej.

Z czasem wspomniany fragment zamkowego ogrodu połączono, przy udziale nasadzeń pod postacią wysokich drzew, z terenami wytyczonymi wzdłuż zakola Odry. Powiązanie to zachowało się do współczesności. Zmianie uległy jednak poszczególne elementy, współtworzące ten układ. Przekształceniu w przestrzeń o charakterze parkowym, utrzymanym w stylu swobodnym uległ sam ogród zamkowy. Działania te mogły zostać zapoczątkowane w okresie międzywojennym lub w połowie XX w.

Obecnie park (określany wraz z terenami historycznymi mianem Parku Zamkowego), pełni funkcję ogólnodostępnej przestrzeni służącej do rekreacji. Jest także miejscem stanowiącym siedlisko dla różnych gatunków roślin oraz zwierząt. Jego główną wartością jest sąsiedztwo rzeki oraz rozwijające się wzdłuż jej biegu bulwary.

Historycznie, pod względem doboru gatunkowego, na terenie ogrodu zamkowego znajdowały się kasztanowce (Aesculus), być może także robinie (Robinia) czy topole (Populus). W obiekcie przekształconym w park, rosły już przede wszystkim drzewa, takie jak np. Acer (klon), Aesculus (kasztanowiec), Fraxinus (jesion) oraz Quercus (dąb). Współcześnie strukturę założenia budują także rośliny z rodzaju Picea (świerk), Rhododendron (różanecznik), Taxus (cis), Tilia (lipa) oraz Vinca (barwinek).

Park dostępny jest przez cały rok. Zamek z ograniczeniami w dostępności.

Autor noty: Opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 22-05-2024 r.