Historia

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1286 roku kiedy to książę Leszek Czarny przekazał ją w dziedziczne posiadanie kasztelanowi krakowskiemu Sułkowi z Niedźwiedzia herbu Stary Koń. W 1440 roku Władysław Warneńczyk na prośbę Katarzyny z Melsztyna (wdowie po Mikołaju Białusze), przeniósł jej wsie, w tym Karniowice, na prawo magdeburskie. W XV wieku Karniowice należały do dwóch właścicieli. Wiadomo, że w 1470 roku jedna część wsi była własnością kustosza kolegiaty św. Idziego w Krakowie. Druga część wsi w 1469 roku należała do Dobiesława Kmity z Wiśnicza, kasztelana lubelskiego. Pierwszym właścicielem całości wsi został Jerzy Pipan, doktor medycyny i prawa, rajca krakowski. Część wsi otrzymał on od swojego stryja Aleksandra, a Cerazynów – drugą część wsi kupił w 1615 roku od swojego pacjenta, Stanisława Lubomirskiego. W 1624 roku ufundował kaplicę (oraz prawdopodobnie dwór), która 12 maja została poświęcona przez biskupa krakowskiego Marcina Szyszkowskiegio. Późniejszym właścicielem (od ok. 1665 roku) Karniowic był ks. Stanisław Wojeński z Brzezia, który w 1666 roku odnowił kaplicę i umieścił na niej kilka tablic. Jedna z nich informuje o złożeniu tu relikwi św. Męczenników Andrzeja i Grzegorza w 18.XI.1665 roku. Niemal cały XVIII wiek Karniowice były w posiadaniu Dembińskich. W 1783 roku przeszły na własność Joachima Morsztyna, który w 1807 roku darowuje majątek swojej wnuczce Emilii Ossolińskiej. Później, jak podaje „Tygodnik Ilustrowany” nr 24 z 1860 roku: „Karniowice w 1816 roku przez Barbarę Meciszewską od Ossolińskich nabyte, przeszły po jej śmierci w 1835 roku prawem sukcessyi na jej starszą córkę Emilię Bartynowską, żonę podówczas Maksymiliana Bartynowskiego, urzędnika w sądzie apellacyjnym wolnego miasta Krakowa, gorliwego miłośnika pamiątek polskich. On też kaplicę staraniem i kosztem swoim, za pozwoleniem władzy duchownej, odnowił, poświęcenie i odprawianie w niej mszy św. wyjednał, dwoma ołtarzykami po bokach przyozdobił i na wieczną pamięć tej uroczystości, w 1838 roku odprawionej, opis tej ceremonii na tablicy marmurowej, polskiemi słotemi literami ryty, w murze wewnątrz kaplicy obok drzwi umieścił. Po śmierci jego dnia 11 września 1839 roku przypadłej. Karniowice przez różne przechodziły ręce. Kolejnym właścicielem Karniowic został Stanisław z Mieroszewic Mieroszewski, były marszałek powiatu krakowskiego i poseł do rady państwa. Zastał on w kaplicy skład siana, a mszy św. już od kilkunastu lat nie odprawiano. Odnowił kaplicę, wewnątrz postawił posągi ewangelistów i nowy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W 1860 roku uzyskał pozwolenie na odprawianie tam mszy św. W 1878 roku hrabia Sobiesław Mieroszewski postarał się o odnowienie odpustu, który corocznie odbywał się w dniu 18 listopada”.

Do 1944 roku obiekt, podobnie jak dwór, należał do rodziny Skrzyńskich. Po znacjonalizowaniu dwór oddano w użytkowanie PGR-owi, potem Państwowemu Ośrodkowi Postępu Rolniczego, po czym został opuszczony i powoli niszczał. Kaplicę zamknięto na głucho, dopietro w 1972 roku została w czynie społecznym odmalowana wewnątrz i na zewnątrz. W latach 80-tych przeprowadzono prace remontowe, ale dotyczyły one głównie dworu. Opuszczoną pod koniec lat 80-tych nieruchomością opiekował się na co dzień jedynie stróż ze spółdzielni mieszkaniowej w Karniowicach. W 1992 roku założenie przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. W 1997 roku posiadłość została zakupiona przez prywatnego właściciela i rozpoczął się jej systematyczny remont. W pierwszej kolejności zajęto się dworem, jednakże gdy przyszedł czas na kaplicę, prace przeprowadzono na tyle starannie, że w 2011 roku została ona laureatem organizowanego corocznie przez Ministerstwo Kultury konkursu Zabytek Zadbany.

Opis

Kaplica w Karniowicach na terenie tamtejszego zespołu dworskiego położona jest po prawej (południowej) stronie drogi prowadzącej z Liszek do Krakowa, na niewielkim wzniesieniu na skarpie Wisły. Usytuowana na skraju parku, nieopodal dworu, na północny wschód od niego. Kaplica wzniesiona jest na planie sześcioboku. Od tyłu podparta jest dodatkowo skarpą. Oświetlają ją trzy koliste okna omieszczone w rozglifionych okulusach. Wieńczy ją dzwonowata sześcioboczna kopuła. Wnętrza pozbawione są dekoracji rzeźbiarskiej, jej ściany ożywiają jedynie 30 centymetrowe wnęki. Najwyższe – w ścianach przyołtarzowych (5,15m) obejmują okna niższe (3,70 m) przy ścianach sąsiadujących ze ścianą wejściową, najniższa – rozglifiona i głębsza znajduje się nad wejściem. Okna są usytuowane w ścianie wejściowej oraz ścianach przylegających do ściany ołtarzowej. Ołtarz umieszczony jest na wprost wejścia. Ściany zwieńczone są pełnym belkowaniem z architrawem w postaci wypukłego wałka, płaskim fryzem i profilowanym gzymsem. Latarnia również jest sześcioboczna, przeszklona, zamknięta od góry płaskim drewnianym stropem. Bogactwo dekoracji malarskiej kontrastowało ze skromnością bryły kaplicy. Polichromie, jak i kryptę wykonaną metodą drążenia (z zachowanym ciałem i trumną Maksymiliana Bartynowskiego), odkryto dopiero podczas ostatnich prac przeprowadzonych w latach 2009-2010. Kaplica wybudowana jest z cegły i otynkowana z kamiennymi profilowanymi obramieniami okiennymi. Całość założenia ogrodzona siatką - dostępna (widoczna) od zewnątrz.

Oprac. Grzegorz Młynarczyk, OT NID w Krakowie 04.2020 r.