cmentarz żydowski - Zabytek.pl
Adres
Bobowa
Lokalizacja
woj. małopolskie,
pow. gorlicki,
gm. Bobowa - miasto
W 1765 r. mieszkały tutaj 44 żydowskie rodziny, wybudowana została synagoga. W 1773 r. Stanisław Łętowski, kolejny właściciel miasta, wydał przywilej, który uporządkował status prawny Żydów.
W XIX w. nastąpił silny spadek ludności związany z klęskami żywiołowymi, nieurodzajem, epidemią cholery, pożarem miasta oraz emigracją mieszkańców w celach zarobkowych. Mimo to, w tamtym czasie Bobowa była jednym z największych ośrodków chasydyzmu na ziemiach polskich. Pierwszym cadykiem został Szlomo ben Mejer Natan Halberstam (1847–1906), który przybył do miasta w 1893 roku. Po jego śmierci cadykiem został jedyny syn, Bencjon Halberstam (1874–1941), zwany Bobower Rebe, znany w okresie międzywojennym. Nurt chasydzki, zwany Bobov lub Bobover, funkcjonuje do dnia dzisiejszego, a jego ośrodek znajduje się na Brooklynie w Nowym Jorku.
Po wybuchu II wojny światowej, Bobowa została zajęta przez wojska niemieckie, które rozpoczęły prześladowania, szykany, napady i rabunek mienia żydowskiego. W 1940 r. w miejscowości było jedynie 710 Żydów, ale w 1941 r. liczba ta wzrosła do 1272, wraz z napływem uchodźców z okolicy. Niemiecki okupant powołał Judenrat, przy którym założono Komitet Opieki Społecznej i kuchnię ludową. Następnie utworzono getto w centrum miejscowości. Znaleźli się w nim też Żydzi z mniejszych miejscowości, m.in. z Brzany, Mszanki, Bielanki, Gładyszowa.
Getto zostało zlikwidowane przez Niemców w 1942 roku. Okupanci rozstrzelali wielu Żydów, a pozostałych wywieźli, m.in. do obozu pracy w Szebniach oraz gett w Gorlicach i Bieczu, skąd trafili dalej do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu. Po spustoszeniu miasteczka Niemcy rozebrali w Bobowej 82 domy, a pozyskany materiał wysłali wagonami do Rzeszy.
Opis
Cmentarz żydowski w Bobowej został założony w XVIII wieku. Jest bardzo malowniczo położony, na wzgórzu na końcu ul. Wichrowej. W 1988 r. Fundacja Rodziny Nissenbaumów przywróciła zlikwidowaną w latach powojennych drogę dojazdową; uporządkowano wtedy także teren i ogrodzono całość.
Najważniejszym obiektem cmentarza jest ohel cadyków, Szlomo Halberstama i jego zięcia Chaima Jakuba Teitelbauma, stanowiący do dziś cel pielgrzymek chasydów bobowskich z całego świata. Zachowało się także ponad 100 nagrobków wykonanych z marmuru, granitu i piaskowca, z typowymi zdobieniami oraz inskrypcjami w alfabecie hebrajskim. Na cmentarzu znajduje się również kwatera żołnierzy-Żydów z Węgier poległych podczas I wojny światowej oraz zbiorowe mogiły Żydów rozstrzelanych w latach 1939–1945. Ku czci ofiar Zagłady ufundowano pomnik.
Oprac. Magda Lucima
Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
Rodzaj: cmentarz żydowski
Forma ochrony: Rejestr zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_CM.17991