Historia 

Ogólną koncepcję założenia pałacowego z parkiem dla właścicielki kamienieckiego majątku – księżnej Marianny Orańskiej (1810-1883) stworzył w latach 1838–1841 architekt Carl Friedrich Schinkel.

Opis 

Projekt przewidywał urządzenie przy dominującym w krajobrazie neogotyckim pałacu rozległego parku krajobrazowego ze zwierzyńcem. Prace przy parku rozpoczęto w 1838 roku, równocześnie z rozpoczęciem prac budowlanych przy pałacu. Kierował nimi, znany jedynie z nazwiska, ogrodnik Bernkopf, sprowadzony w tym celu z Ołdrzychowic Kłodzkich. Na terenie parku wytyczono sieć łagodnie poprowadzonych dróg i ścieżek. W miejscach skąd rozciągał się atrakcyjny widok na dopiero powstający pałac oraz na szczycie kulminacji urządzono punkty widokowe, osłonięte drewnianymi budowlami wykorzystywanymi w czasie pikników. Naturalne zagłębienia terenu wykorzystano dla spiętrzenia wody w stawy, które otrzymały nazwy wywiedzione od holenderskich zalewów. Znajdująca się na południowo-zachodniej granicy parku naturalna wychodnia skalna została ukształtowana w punkt widokowy i otrzymała nazwę „Kamienia rodu Nassau” dla upamiętnienia rodziny księżnej Marianny. Sąsiadujące formacje skalne stały się podstawą do budowy niewielkiego labiryntu. Zwierzyniec zajął północną cześć założenia. Otaczał go wysoki parkan, a radialny układ dróg ułatwiał odławianie hodowanych zwierząt, głównie jeleni. Przy głównym wejściu na teren zwierzyńca wybudowano leśniczówkę. Zwierzyniec zlikwidowano ok. 1850 roku a jego teren przekształcono w parku naturalistyczny. Przy pałacu urządzono na tarasach ogrody (patrz osobne hasło). W 2. połowie XIX stulecia układ parku wzbogacono o nowe nasadzenia, z których do dzisiaj zachowały się liczne skupiska azalii oraz okazałe dęby, które sadzono dla upamiętnienia członków rodu, o czym informowały kamienie z wyrytymi imionami. Na jednym z wyniesień wytyczono owalny w zarysie plac widokowy o krawędzi oznaczonej kamienną podmurówką, na której ustawiono niskie obeliski, i obsadzony lipami; miejsce to nazwano „Wzgórzem Albrechta”. Poniżej wzgórza, na niewielkim płaskowyżu wzniesiono klasycystyczny w formie budynek, któremu towarzyszyło boisko do gry w krykieta. W momencie wcielenia w park zwierzyńca wytyczono obwodnicę biegnącą wzdłuż granicy, jednakże nie bezpośrednio przy niej. Od tej drogi poprowadzono krótkie sięgacze do punktów widokowych. Jeden z nich, z którego roztacza się widok na kościół w Byczeniu, a przy dobrej pogodzie na Paczków i Góry Złote, otrzymał nazwę „Koniec Świata”. 

To rozległe założenie miało również swoją część gospodarczą. Na południowym skraju, w osłoniętej od wiatrów dolinie posadzono sad czereśniowy i ustawiono pasiekę, a teren dzierżawiono. 

Na południowym skraju parku, przy dawnej drodze z Kamieńca Ząbkowickiego do Byczenia wybudowano obiekty, które służyły do oświetlenia zamku i do zaopatrzenia ogrodu pałacowego w wodę – są to budynki maszynowni mieszczące pompownię i gazownię (patrz osobne hasła); na terenie parku wybudowano dwa otwarte zbiorniki zasilające wodą fontanny i kaskady. Park był częściowo ogrodzony, a przy wjazdach do parku znajdowały się bramy (zachowane jedynie relikty). Przed 1900 rokiem przy północno-zachodniej granicy wzniesiono klasycystyczne mauzoleum rodowe (patrz osobne hasło).

Park zachował swoje pierwotne granice, obejmując teren ponad 100 hektarów. Nadal w pełni czytelny  jest układ głównych dróg, które staranie wybudowano z miejscowego kamienia i wyścielono żwirem. Nawierzchnia otrzymała przekrój odcinka łuku, co zapewniało właściwe odprowadzenie wody przez szczeliny w ułożonych z ułożonych z surowych płyt obrzeży. To jeden z nielicznych zachowanych przykładów sztuki budowy dróg w parkach krajobrazowych XIX stulecia. Poboczne ścieżki są widoczne w terenie, szczególnie wczesną wiosną, gdy ukazuje się ich wytrasowany na zboczach przebieg oraz kamienne schody terenowe. Z systemu wodnego zachowały się liczne kaskady, z imponującą kaskadą tuż obok budynku maszynowni. Zachowały się skupiny pierwotnych nasadzeń, niestety większość polan widokowych i duktów widokowych zarosła samosiewami.

Zabytek dostępny.  

Oprac. Bogna Oszczanowska, OT NID we Wrocławiu, 18-08-2025 r.