Historia 

Żydzi do Skierniewic przybyli głównie z terenu Prus, osiedlali się tu od końca XVIII wieku. Zanim powstał cmentarz w Skierniewicach zmarłych chowano w Łowiczu, Wyszogrodzie i Sochaczewie. W literaturze funkcjonują dwie daty założenia nekropolii: lata 1827- 1829 oraz 1850 rok (data łączona z powstaniem niezależnej Gminy Żydowskiej w mieście). Wiarygodna jest data wcześniejsza (najczęściej podaje się 1828 r.), którą potwierdzają m.in. zapiski w zachowanych aktach archiwalnych z lat 40 XIX wieku, gdzie wymieniano czynsz z cmentarza, zatem musiał już wówczas funkcjonować. Zajmował on 7692,96 metrów kwadratowych. Początkowo sąsiadowały z nim tereny kasy miejskiej, droga do Strobowa a północną granicę stanowiło koryto rzeki Łupi. Cmentarz został zamknięty w 1919 roku ze względów sanitarnych, choć zdarzały się później kolejne pochówki, jak cadyka Szymona Kalisza w 1926 roku. Kalisz, pochodzący ze słynnej chasydzkiej rodziny zamieszkującej w Warce, przeniósł się wraz ze swoim dworem do Skierniewic w 1886 roku. Był to dla miasta ogromny zaszczyt, bowiem uznawany był za cudotwórcę i z terenu całego Królestwa Polskiego przybywali do niego wierni po poradę i modlitwę. Po jego śmierci rozgorzał między chasydami spór dotyczący miejsca pochówku. Część osób uważała, że ciało powinno spocząć w Warszawie, bowiem tam znajdował się ohel warcki. Jednak ostatecznie zdecydowano, iż pogrzeb odbędzie się w Skierniewicach, na starym cmentarzu przy ul. Strobowskiej. W uroczystościach wzięło udział ponad 5000 ludzi. W czasie okupacji hitlerowskiej kirkut został zniszczony przez Niemców. Macewy traktowano jako materiał budowlany np. do utwardzania koryta rzeki. Po wojnie przez dłuższy czas na terenie kirkutu nie było żadnych nagrobków, poza ohelem wykorzystywanym jako komórka na narzędzia. Teren został uporządkowany w końcu lat 80 XX wieku, zyskał też nowe ogrodzenie. W latach 90 XX wieku członkowie Towarzystwa Przyjaciół Skierniewic odnaleźli kilka macew, które umieścili na terenie cmentarza. Wystawili także tablicę pamiątkową (w formie macewy) informującą o historii tego miejsca. 

Opis 

Cmentarz położony jest w południowo- wschodniej części miasta. Obecnie jego powierzchnia wynosi ponad 0,8 ha. Od zachodu granicę wyznacza rzeka Skierniewka, od wschodu ul. Strobowska. Północną granicę wyznacza roślinność. Od południa sąsiaduje z budynkami mieszkalnymi. Ohel cadyka umiejscowiony jest w północno- wschodnim narożniku działki. Jest to niewielki murowany budynek wzniesiony na planie prostokąta, przekryty  dwuspadowym drewnianym dachem. Ściany pomalowano na tradycyjny dla tego typu obiektów kolor biały (symbol czystości duszy). Elewację frontową wieńczy półkolisty szczyt. Nad umieszczonym w niej prostokątnym otworem drzwiowym znajduje się tablica z typową inskrypcją upamiętniającą zmarłego: „Tu pochowany rabin, cadyk, święte światło, nasz pan, nauczyciel i rabin Szymon, syn gaona, cadyka, nauczyciela i rabina, Mordechaja Menachema Mendla, cadyka błogosławionej pamięci, ze Skierniewic. Zmarł w dniu 20 tiszri 686 roku. Niech jego dusza będzie związana w wieniec życia wiecznego”. W bocznych ścianach umieszczono prostokątne świetliki, które doprowadzają światło do jednoprzestrzennego wnętrza. Centralne miejsce zajmuje w nim pomnik nagrobny, wystawiony współcześnie dzięki dotacji Fundacji Rodziny Nissenbaumów. Ma on formę leżącego prostopadłościanu, na którym  umieszczono drugi, mniejszy. Nad nim znajdują się tabliczki informacyjne oraz tablica powtarzająca inskrypcję znajdującą się nad wejściem. W bezpośrednim sąsiedztwie budynku umieszczono fragmenty odnalezionych macew. Pozostała część terenu pokryta jest trawnikiem. 

Cmentarz dostępny cały rok.

Oprac. Anna Michalska OT NID w Łodzi, 30. 04.2024 r.