Historia

Obiekt wzniesiony został w latach 1921-1923 według projektu inż. Henryka Dutka z inicjatywy ówczesnego wójta gminy Wincentego Witosa, dzięki wsparciu społeczności lokalnej i prywatnych darczyńców. W pierwszych latach swojego istnienia pełnił on kluczową rolę budynku administracyjnego gminy Wierzchosławice i centrum kulturalnego wsi. Mieścił dużą salę zebrań i dwa pokoje na parterze oraz znajdujące się na piętrze gabinet wójta, kancelarię gminną i pomieszczenia przeznaczone na mieszkania na piętrze. Na przestrzeni lat działały tu także m.in. szkoła, biblioteka, Straż Pożarna, Kasa Stefczyka, Kółko Rolnicze czy Koło Młodzieży, a w przestronnych pomieszczeniach odbywały się zebrania wiejskie i dożynki. W 1968 roku budynek wymagał remontu, podczas którego nastąpiła wymiana pokrycia dachu, a do elewacji północnej dobudowano przybudówkę. Kolejny remont miał miejsce pod koniec lat 1970., kiedy to dokonano częściowej zmiany dyspozycji wnętrz. Po reorganizacji placówek oświatowych w 1975 roku nazwę Dom Ludowy im. Wincentego Witosa zamieniono na Gminny Ośrodek Kultury w Wierzchosławicach. Pierwotna nazwa przywrócona została dopiero w listopadzie 1992 roku na wniosek Wiesława Kutka – ówczesnego dyrektora Domu Ludowego, przewodniczącego Komisji Oświaty i Kultury oraz radnego gminy. W 1996 roku w budynku otwarto „Izbę Wójtów” – będącą stałą ekspozycją wystawienniczą, poświęconą historii gminy i losom jej włodarzy. Podczas ostatnich dziesięcioleci Dom Ludowy był również siedzibą m.in. redakcji pisma samorządowego „Ziemia Wierzchosławicka”, Zespołu Pieśni i Tańca „Swojacy” czy Klubu Tańca Towarzyskiego „Arabeska”. Działało tu kółko fotograficzne, a w 2004 roku uruchomiono, dostępną dla wszystkich mieszkańców wsi, pracownię komputerową. Działalność Domu Ludowego wygaszano stopniowo w 2012 roku ze względu na potrzebę rozpoczęcia prac remontowych w obiekcie. Zadanie to umożliwiły środki unijne pozyskane z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 i przeznaczone na remont obiektu. Obecnie w budynku znajduje się siedziba Biblioteki Publicznej i Klub „Senior +”.

Opis

Budynek Domu Ludowego w Wierzchosławicach zlokalizowany jest na działce ewidencyjnej nr 1317 płożonej w miejscowości Wierzchosławice. Budynek Domu Ludowego posiada stosunkowo prostą bryłę o cechach architektury modernistycznej lat 20. XX wieku inspirowanej architekturą rezydencjonalną. Parterowy obiekt, z poddaszem użytkowym i częściowym podpiwniczeniem, wzniesiono na planie prostokąta. Murowany z cegły i tynkowany budynek nakryto dachem mansardowym o konstrukcji drewnianej pokrytej dachówką ceramiczną. W osi elewacji frontowej i tylnej delikatnie wysunięty dwukondygnacyjny ryzalit. Ściana w poziomie parteru cofnięta, mieszcząca troje osobnych drzwi głównego wejścia i symetrycznie ulokowany półkolisty przeszklony świetlik. Przed głównym wejściem pojedyncza arkada wsparta jest na dwóch kolumnach niepełnej wysokości. Powyżej arkady znajduje się niewielki balkonik, dostępny przez drzwi pierwszego piętra. Pomieszczenia piętra w elewacji frontowej i elewacjach bocznych doświetlone są jaskółkami. Na elewacji frontowej budynku umieszczono tablice pamiątkowe, poświęcone patronowi obiektu oraz wydarzeniom związanym z historią ruchu ludowego w Wierzchosławicach. Przed budynkiem stoi obelisk upamiętniający poległych w I wojnie światowej mieszkańców gminy Wierzchosławice.

Oprac. Sylwia Janiarczyk, OT NID w Krakowie, 09.04.2025 r.