Historia obiektu

W ostatniej ćw. XVIII w., gdy właścicielem Grabownicy był Piotr Starzeński (1722-1797) ogrody dworskie zajmowały pn.-zach. część zespołu dworskiego i miały charakter użytkowy. Na ich terenie usytuowane były bowiem sad i warzywnik, które przylegały do gościńca wiodącego z Sanoka w kierunku Brzozowa i lokalnej drogi w kierunku osiedla Wielowieszczyzna. W 1. poł. XIX w. bezpośrednio przed budynkiem dworu od strony pn. funkcjonował niewielki ogród, na terenie którego porastały m.in. lipy drobnolistne i szerokolistne. W poł. XIX w. założenie parkowe przynależne do niwy Fredówka stanowiące wówczas własność Teofila Wojciecha Ostaszewskiego rozplanowane było na rzucie regularnego prostokąta. Granice założenia parkowego sięgały od strony pd. do koryta Stobnicy, a od strony pn. i zach. jego zasięg wyznaczały wspomniane wyżej ogrody użytkowe. Funkcjonowały one w dwóch osobnych kwaterach, które były przedzielone przez obsadzoną drzewami aleję dojazdową wiodącą do pałacu. Na terenie parku od strony elewacji ogrodowej pałacu istniała w XIX stuleciu nieregularna sieć ścieżek spacerowych. Pd.-wsch. sektor parku dworskiego urozmaicony był przez nieistniejące obecnie zakole rzeczki Stobnicy oraz niewielki staw na prawym jej brzegu, które dodawały całemu założeniu malowniczości. W latach 60. XIX w. na zach. od budynku dworu istniało również niewielkie oczko wodne. Od 1912 r. zespół dworski wraz z parkiem administrowany był przez Akademię Umiejętności w Krakowie. Po zakończeniu okupacji niemieckiej w 1944 r. zespół dworski został przejęty na własność Skarbu Państwa i był użytkowany przez PGR w Grabownicy, a od lat 70. XX w. przez Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej w Brzozowie. W tym okresie układ przestrzenny tej części parku został silnie zniekształcony poprzez nowe nasadzenia drzew liściastych i krzewów oraz regulację koryta Stobnicy. Zatarciu uległa wówczas również dawna sieć ścieżek spacerowych funkcjonująca na zach. od budynku pałacu, a ponadto powierzchnia parku została nieznacznie zmniejszona od strony pn. i zach. Od 1992 r. pałac i otaczający go park znajdowały się przejściowo w zarządzie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W pocz. XXI w. pałac i dawny park dworski przeszły na własność prywatną.

Opis obiektu

Zespół dworski usytuowany jest w zach. części wsi w dolinie rzeki Stobnicy, przylegając od strony pn. do drogi wojewódzkiej nr 886. Teren parku dworskiego położony na terenie lekko opadającym w kierunku pn.-zach. otoczony jest metalowym ogrodzeniem rozciągniętym na niewysokich ceglanych słupkach. Park o powierzchni 0,8 ha będący pozostałością parku krajobrazowego położony jest w otoczeniu budynku dworu. Na terenie założenia parkowego nie zachowała się dawna sieć ścieżek spacerowych ani jego pierwotna struktura przestrzenna. Wyjątkiem są pn.-zach. fragmenty założenia, gdzie położone były niegdyś ogrody użytkowe. Teren parku położony przed frontem pałacu tworzący dawniej podjazd z gazonem został zniekształcony w 2. poł. XX w. poprzez rzędowe nasadzenia drzew liściastych. Wśród najstarszych okazów drzew na terenie założenia parkowego przetrwało kilka pomnikowych lip szerokolistnych o obwodzie dochodzącym obecnie do 500 cm. Stanowią one współcześnie ostatni relikt starodrzewu na terenie parku, który został wycięty w 2. poł. XX stulecia. W drzewostanie ogrodu występują różne gatunki klonów, brzoza brodawkowata, jawor, jesion wyniosły, lipa drobnolistna, wiąz górski, sosna wejmutka, modrzew europejski, orzech włoski oraz topole biała i czarna.

Dostępność obiektu. Zabytek dostępny.

Autor noty: Oprac. dr Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 27.10.2023 r.