Historia

Biedrusko zlokalizowane jest w Wielkopolsce, w powiecie poznańskim, w północno – wschodniej części gminy Suchy Las, ok. 15 km na północ od Poznania, przy szosie z Poznania do Murowanej Gośliny i Wągrowca. Położone na wysokim brzegu Warty, wraz z przylegającym do niego poligonem, znajduje się na terenie kompleksu leśnego o powierzchni 7 579 ha. Pierwsze wzmianki o Biedrusku pochodzą z XIII wieku. Od 1491 roku do III rozbioru Polski wieś należała zakonu Cysterek w Owińskach, w którego posiadaniu znajdowała się do jego kasaty. W okresie zaborów od 1797 roku wieś była własnością niemieckiej rodziny von Treskow. W latach 1877-1880 ówczesny właściciel Albrecht Otto von Treskow wybudował tu okazały pałac i założył park krajobrazowy. W 1901 roku majątek wraz z pałacem  został sprzedany armii pruskiej. W ramach rozbudowy infrastruktury militarnej na terenach zaboru pruskiego utworzony został w Biedrusku centralny ośrodek szkoleniowy dla armii niemieckiej, a szczególnie dla jednostek garnizonu poznańskiego. Zespół koszarowy w Biedrusku zaprojektowano według nowoczesnych jak na owe czasy założeń urbanistycznych, wzorowanych na pruskich standardach budowy garnizonów. Powstało tu kompletne, samowystarczalne miasteczko wojskowe: koszary, budynki administracyjne, magazyny, kasyno oficerskie, budynki mieszkalne. W 1904 roku uruchomiono tu duży poligon. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku polski rząd przejął kontrolę nad poligonem i koszarami w Biedrusku. Miejsce to stało się jednym z ważniejszych ośrodków wojskowych Wojska Polskiego w Wielkopolsce. W czasie okupacji niemieckiej poligon był wykorzystywany przez Wehrmacht. Po wojnie został ponownie przejęty przez polskie wojsko. Poligon w Biedrusku istnieje do dziś i służy jako miejsce szkoleń wojskowych.

Opis

Wodociągowa wieża ciśnień stanowi część infrastruktury wojskowej na poligonie w Biedrusku. Usytuowana w centrum przy ul. Ogrodowej jest bez wątpienia dominantą, elementem krajobrazu, który silnie się wyróżnia w przestrzeni Biedruska. Architektura wieży z bogatymi dekoracjami wpisuje się w charakter budownictwa przemysłowego z przełomu XIX i XX wieku. Wieża służyła przede wszystkim do zaopatrzenia w wodę koszary i kasyno wojskowe. Zachowała plan, bryłę, konstrukcję i materiał z czasów budowy. Wysoka, 31-metrowa wieża składa się z masywnego stożkowego, zwężającego się ku górze trzonu i cylindrycznej głowicy przykrytej dachem piramidalnym zwieńczonym ozdobnym szpicem. Zbudowana z cegły wyróżnia się bogatymi ceglanymi detalami. Stożkowy trzon wieży, na rzucie koła w przyziemiu o średnicy wewnętrznej wynoszącej ok. 7,7 metrów, zwężający się do 6 metrów pod głowicą, zamyka okazała 10-metrowa cylindryczna głowica o średnicy 8 metrów. Przejście trzonu w głowicę zaakcentowane zostało ceglanymi gzymsami schodkowymi i arkadowymi. Głowicę zdobią cztery wysunięte wykusze zwieńczone uskokowymi szczytami, w których znajdują się okna typu biforium z tarczami zegarowymi powyżej. Elewacja trzonu wieży zaakcentowana została wyodrębnionym w bryle wejściem z ozdobnym portalem z naświetlem i oculusem. We wnętrzu znajduje się stalowy, nitowany zbiornik typu Intze. Poniżej, pod zbiornikiem w drewnianej szafie znajduje się mechanizm zegara wykonany w 1901 roku przez firmę J.F. Weule z Bockenem. Wieża zachowała swoje znaczenie techniczne do lat 90. XX wieku, kiedy to została wyłączona z eksploatacji.

W latach 2016–2017 Wojskowy Zarząd Infrastruktury w Poznaniu przeprowadził generalny remont, którego celem było zachowanie wszystkich istniejących zabytkowych elementów budowlanych, detali architektonicznych murów głowicy i trzonu wieży wraz z jej wnętrzem i wyposażeniem. Odrestaurowano stolarkę okienną, zrekonstruowano główne drzwi wejściowe, drewniany pomost pod zbiornikiem, posadzki na poziomie „zero”, stalowe schody, mechanizm zegara, odtworzono tarcze zegarowe. Przeprowadzono zabiegi konserwatorskie w strukturze ceglanej elewacji i wewnętrznego lica wieży z zachowaniem widocznych uszkodzeń po ostrzale artyleryjskim z 1945 roku. Wodociągowa wieża ciśnień po przeprowadzeniu generalnego remontu przedstawia się imponująco i stanowi cenny przestrzenny element Biedruska. Obiekt zachował klimat i utrzymał historyczny wygląd. 

W uznaniu za przeprowadzane prace w 2019 roku wodociągowa wieża ciśnień w Biedrusku została laureatem w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków Zabytek Zadbany w kategorii „zabytki techniki.”

Oprac. Radomiła Banach, OT NID w Poznaniu, 06.06.2025 r.