Historia 

Wolnostojący budynek mauzoleum umiejscowiony jest na północno-zachodnich peryferiach dawnego cmentarza ewangelickiego, a obecnie komunalnego. Znajduje się w obrębie niewielkiego aneksu nekropolii. Powstał jako kaplica grobowa należącego do złotostockiej elity rodu przemysłowców z branży wydobywczej oraz chemicznej. Budowlę ufundowała Paulina Güttler po śmierci męża, Wilhelma (seniora) – chemika, wynalazcy i filantropa z nadanym przez króla Prus tytułem radcy handlowego. Nie jest znany autor projektu oraz data wzniesienia mauzoleum, przyjmuje się, że powstało ono w 1874 roku, bezpośrednio po śmierci Wilhelma Güttlera. Był on jednocześnie pierwszą osobą pochowaną w tym miejscu. Oprócz niego w krypcie mauzoleum spoczęło co najmniej siedmiu innych członków rodziny, w tym zmarła w 1898 roku żona Paulina. Ostatnią pochowaną tu osobą był wnuk – Wilhelm Güttler junior, zamordowany przez nazistów w 1938 roku, w zakładzie leczniczo-opiekuńczym w Hamburgu-Langenhorn. Po II wojnie światowej obiekt pozbawiony był opieki, przez co podlegał postępującej, długoletniej dewastacji. Sprofanowano również szczątki pochowanych w krypcie osób. W latach 2017-2019 przeprowadzono renowację budynku. Zakonserwowano również cztery cynowe trumny ze szczątkami członków rodziny Güttler.

Opis 

Architektura mauzoleum mieści się w nurcie neoklasycyzmu, reprezentując jednocześnie wysoki poziom artystyczny. Jego oszczędne, antykizujące formy cechują się elegancją i harmonią, silnie nawiązując do twórczości Andrei Palladia i rzymskiego antyku. Budynek na rzucie prostokąta, z czterokolumnowym portalem wejścia zwieńczonym frontonem z napisem Requiescant in pace i poprzedzonym schodami. Wnętrze górnej kondygnacji nakryte kopułą z wzorowanymi na rzymskim Pantenonie kasetonowymi podziałami i impluwium. Wnętrze kondygnacji dolnej to krypta z grobami rodziny Güttler.

Własność miejska. Obiekt udostępniony do zwiedzania.

Oprac. Piotr Roczek, OT NID we Wrocławiu, 11.07.2025 r.