Historia

Nekropolia wojenna we wsi Błonie pochodzi z okresu I wojny światowej i wiąże się z walkami frontowymi toczonymi w tym rejonie w latach 1914-1915. Jest jednym ze 117 wojennych założeń cmentarnych z tego okresu zlokalizowanych na terenie Tarnowa i powiatu tarnowskiego, zrealizowanych w ramach systematycznej akcji koordynowanej przez Austro-Węgry. W jej ramach cmentarzowi nadano numer 198 i związano z lokalną nazwą Podgórki. 

Stanowi miejsce pochówku 312 żołnierzy: 208 z armii austro-węgierskiej i 104 z armii rosyjskiej, służących w wielu różnych jednostkach obu armii. Pochowani tu żołnierze zmarli w dniach 17-20 XII 1914 roku i 4-7 V 1915 roku. Sytuacja ta wskazuje na zbiorczy charakter cmentarza, służącego jako miejsce pochówku tak dla ofiar walk prowadzonych w okolicy, jak i zmarłych w wyniku odniesionych ran i na skutek chorób w znajdujących się w tym rejonie lazaretach etapowych.

Projektantem założenia był wiedeński rzeźbiarz Heinrich Scholz, który w cmentarnym Okręgu VI Tarnów pełnił funkcję kierownika artystycznego, będąc zarazem głównym projektantem. W Błoniu regularną w planie nekropolię urozmaicił dominantą w postaci kamiennego krzyża osadzonego na podwójnej platformie, który umieścił na tle zagajnika, w górnej partii łagodnie opadającego ku drodze stoku. Po latach zagajnik przybrał formę lasu, stając się zwartym, naturalnym tłem dla omawianego założenia. Niefortunnie efekt krajobrazowy tego miejsca został zakłócony poprzez powstanie zabudowy w bezpośrednim sąsiedztwie nekropolii, po jej stronie południowej. 

Cmentarz, przez lata pozbawiony szczególnej opieki, został w latach 1996-1999 poddany remontowi. Polegał on na niwelacji terenu, naprawie pomników, krzyży i ogrodzenia. Prowadzono go pod auspicjami Ligi Ochrony Przyrody, w oparciu o opracowanie autorstwa Jerzego Drogomira.

13 września 2010 roku, z uwagi na posiadane walory architektoniczne, artystyczne i historyczne, cmentarz wpisany został do rejestru zabytków. Kompleksowe prace przy nekropolii wykonano staraniem Gminy Tarnów w 2021 roku. Ich realizacja, wysoko oceniona przez specjalistów, została nagrodzona w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków pn. Zabytek Zadbany w 2022 roku w kategorii „utrwalenie wartości zabytkowych obiektu”. 

Opis

Nekropolia o dużej powierzchni, na planie prostokąta, z półkolistą „absydą” na osi głównej, po stronie wschodniej założenia. Całość ujęta stosunkowo niskim, kamiennym ogrodzeniem, które od frontu, tj. od zachodu, składa się z ażurowych elementów metalowych z powtarzalnym, prostym motywem krzyża łacińskiego, zamontowanych pomiędzy kamiennymi słupami. Oś główną cmentarza wyznacza wejście główne z bramką znajdujące się przy głównej drodze wiodącej przez miejscowość Błonie, główna aleja cmentarna i znajdujący się na jej zakończeniu monumentalny pomnik w formie przysadzistego, kamiennego krzyża usytuowanego na kamiennym podeście w formie ściętej od góry piramidy, osadzonego dodatkowo na formie ziemnej o takim samym kształcie. Mogiły żołnierskie rozłożone są po bokach alei głównej w ośmiu rzędach o powtarzalnym układzie, zakłóconym nieco tylko w rzędzie najbliższym pomnikowi; każda z nich w formie prostokątnej betonowej steli z okrągłą metalową, emaliowaną tabliczką. Większość steli z motywem krzyża łacińskiego od frontu, pozostałe – w wybranych rzędach na osi wschód-zachód – zwieńczone krzyżem maltańskim.

Obiekt ogólnie dostępny, położony bezpośrednio przy drodze lokalnej Zgłobice-Szczepanowice, pełniący pierwotną funkcję.

Oprac. Andrzej Laskowski, NID OT Kraków, 04.09.2025 r.