Wyróżnia się nie tylko gabarytami co nowym, nieszablonowym schematem. Wybudowana została na tradycyjnym rzucie trójdzielnym z transeptem, lecz przy zastosowaniu masywnych, geometrycznych form. Jej tektoniczna bryła wyraźnie wykazuje cechy „cerkiewnego modernizmu” i jednocześnie stanowi przykład nowoczesnej interpretacji ukraińskiego narodowego stylu cerkiewnego.

Historia obiektu

Parafia prawosławna w Surochowie została po raz pierwszy odnotowana w źródłach na pocz. XVI w. Obecną cerkiew murowaną wybudowano w latach 1912-14 w miejscu drewnianej pw. św. Paraskewii. Została ona wzniesiona dzięki wsparciu finansowemu księcia Witolda Leona Czartoryskiego z Pełkiń – właściciela m.in. Surochowa. Projekt wykonał lwowski architekt Aleksander Łuszpiński, bliski współpracownik Jana Lewińskiego. W 1914 r. cerkiew została uroczyście poświęcona przez ks. bpa Jozafata Kocyłowskiego, lecz wkrótce po tym uszkodzona podczas działań 1. wojny światowej. Świątynię po 2. wojnie przejął kościół rzym.-kat. Parafię pw. św. Michała Archanioła w Surochowie utworzył w 1946 r. bp przemyski Franciszek Barda. W latach 60. XX w. wykonano najbardziej konieczne prace naprawcze w świątyni. W 1983 r. rozpoczęto kompleksowy remont dachu i elewacji. Wnętrze ozdobiono polichromią pędzla art. Stanisława Gąsiora. Na froncie umieszczono rzeźbę Michała Archanioła. Na początku XX w. prowadzone były prace remontowe i konserwatorskie świątyni.

Opis obiektu

Cerkiew usytuowana jest w środkowej części wsi, po wsch. stronie lokalnej drogi, na płaskiej działce z pozostałościami cmentarza założonego przy wcześniejszej cerkwi drewnianej.

Cerkiew orientowana, murowana z cegły, otynkowana, założona na rzucie krzyża z pastoforiami po bokach prezbiterium oraz dwoma aneksami przy babińcu. Kryta jest trzema kopułami na ośmiobocznych tamburach, nad babińcem i prezbiterium osadzonych na czworobocznych, masywnych wieżowych podstawach. Nad kopułami ośmiopołaciowe dachy namiotowe zwieńczone kopułkami i ażurowymi krzyżami. Nad aneksami występują dachy dwuspadowe. Wszystkie kryte są blachą.

Elewacja frontowa trzyosiowa, szczytowa, poprzedzona jest przedsionkiem z wejściem głównym do świątyni zamkniętym również trójkątnym szczytem.  Po jego bokach wprowadzono po trzy wąskie okna oraz fryz z prostokątnych płycin ujętych profilowanymi ramami, obiegający wszystkie elewacje. Babiniec doświetla umieszczone nad przedsionkiem półkoliste, pięciodzielne okno rozczłonkowane murowanymi słupkami, nad którym rząd wąskich, wydłużonych, prostokątnych okienek. Tambur nad narteksem przepruty zamkniętymi półkoliście oknami zdobi dekoracja pasowa w formie klińców zastosowana bezpośrednio nad oknami oraz w pasie gzymsu wieńczącego. Analogiczne opracowanie występuje w tamburze nad prezbiterium, natomiast ponad nawą wprowadzono okna okrągłe. W elewacjach bocznych wszystkie aneksy zamknięte są szczytami z uskokiem. Wnętrza doświetlone oknami półkolistymi i wąskimi okienkami prostokątnymi zgrupowanymi po trzy.

Babiniec oddzielony został od nawy trzema arkadami. Nad nim występuje chór muzyczny. W aneksie od pd. wprowadzono metalowe kręcone schody prowadzące na chór. W łączniku pomiędzy babińcem a nawą główną boczne wyjścia. Ponad masywnymi filarami nawy uwagę zwracają trompy o wysuniętych schodkowo łękach. W prezbiterium podwyższonym w części wsch. o trzy stopnie, znajdują się wejścia do pastoforii. Wyposażenie stanowią eklektyczne cyborium, dwa ołtarze boczne, ambona, krucyfiks i współczesne obrazy.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp do zabytku ograniczony. Możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym kontakcie telefonicznym.

Autor noty: opr. Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 10-10-2016 r.