Historia

Kościół wzniesiono w latach 1865-69 jako zbór ewangelicki. Dziewiętnastowieczna budowla stanęła w miejscu kilku wcześniejszych – udokumentowanych od średniowiecza – świątyń, na pagórku posiadającym jeszcze tradycję pogańskich kultów. Po 1945 roku ewangelicki kościół został przejęty przez społeczność katolicką, a od 1947 roku stał się siedzibą parafii i uzyskał obecne wezwanie. W latach 1957-60 w prezbiterium kościoła powstawała polichromia ścienna według projektu Władysława Drapiewskiego, a wykonana przez Kazimierza Drapiewskiego, od wschodu skrócono o dwa przęsła oba ciągi empor. W kolejnym dziesięcioleciu dobudowano od północy budynek mieszczący zakrystię i sale katechetyczne. W 1988 roku, decyzją WKZ w Słupsku, kościół został wpisany do rejestru zabytków, a w 2008 roku ochroną konserwatorską objęto również polichromie braci Drapiewskich. W ostatnim dziesięcioleciu doraźne remonty i interwencyjne naprawy ustąpiły miejsca kompleksowym pracom remontowo-konserwatorskim. W 2011 roku wykonano remont ostrosłupowego ceglanego zwieńczenia wieży, w kolejnym roku przeprowadzono renowację frontowej elewacji kościoła wraz z historyczną stolarką drzwiową, dwoma witrażami i tarczami zegara, w następnej kolejności podjęto prace przy dachu nawy. Po przystąpieniu parafii do Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego uzyskano odpowiednie środki na realizację dalszych szeroko zakrojonych działań. W latach 2016-18 w kościele przeprowadzono prace remontowo-konserwatorskie przy trzech elewacjach i apsydzie, we wnętrzu i jego wyposażeniu, a także przy polichromii ściennej.

Opis

Kościół orientowany, położony jest w centrum miasta, na prawym brzegu rzeki Słupi, w bliskiej odległości od kompleksu cmentarnego. Neogotycka świątynia jednonawowa, sześcioprzęsłowa, wzniesiona została na rzucie prostokąta z półkolistą apsydą od wschodu, kwadratową wieżą od zachodu i prostokątnym aneksem zakrystii od północy. Na dość masywną bryłę kościoła składa się wysoka czterokondygnacyjna wieża, trzykondygnacyjny aneks zakrystii i niewielka apsyda w formie półwalca. Zwartą bryłę korpusu ożywiają narożne sterczyny. Nad korpusem i aneksem rozpościerają się dachy dwuspadowe, nad apsydą – półstożkowy. Wieżę zwieńczono ceglanym ostrosłupowym hełmem (na rzucie ośmioboku) z metalową sterczyną w formie krzyża na kuli. Więźba dachowa jest drewniana, na pokrycie wybrano dachówkę ceramiczną (holenderkę). Kościół zbudowano z cegły (wątek kowadełkowy), w partii cokołowej użyto okładziny z kamienia polnego. Apsydę prezbiterialną przesklepiono konchą. Drewniany stropo-pułap z dekoracyjnymi belkowymi więzarami w nawie wsparty jest na pięciu parach drewnianych smukłych filarów. W kruchcie pod wieżą – sklepienie krzyżowe. Elewacje ceglane posadowione są na kamiennym cokole zakończonym ceglanym gzymsem, pozostałe elementy artykulacji poziomej zrealizowane są poprzez dwa rzędy okien zamkniętych łukiem pełnym (dolne małe zebrane w pary), między rzędami – wydatny gzyms kapnikowy. Artykulację poziomą tworzy dekoracja ramowa złożona z wąskich lizen połączonych w górnej strefie arkadowym fryzem. Elewacje wzdłużne są sześcioosiowe, pozostałe – trójosiowe. W elewacji frontowej (wieżowej) znajdują się trzy oprofilowane portale zamknięte półkoliście, ponad nimi okrągłe rozetowe okna; w najwyższej kondygnacji wieży kontrastowe zagęszczenie pionowych podziałów: narożne sterczyny, maswerkowe duże otwory okienne zwieńczone motywem płaskich wimperg, płyciny i arkadkowy fryz. We wnętrzu – dwa rzędy wysokich drewnianych filarów (rzut czteroliścia, kompozytowe głowice), na których wspierają się dwa rządy bocznych empor (wychylone pulpitowo, w obrębie trzech środkowych przęseł) i empora organowa (prostopadła, wzdłuż całej ściany zachodniej). Apsyda prezbiterialna jest otwarta do nawy półkolistym łukiem tęczowym. Wnętrze apsydy, łuk tęczowy i ściana ponad nim pokrwa polichromia (przedstawienia figuralne, ornamentalne i inskrypcyjne). W skład wyposażenia ruchomego wchodzą: figury św. Piotra i Pawła, prospekt organowy, zespół ław dla wiernych i zespół empor (boczne i organowa).

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 17.04.2025 r.