Historia

Początki zespołu pałacowo-parkowego w Tychach sięgają czasów funkcjonowania dawnego folwarku, wzmiankowanego po raz pierwszy w urbarium z 1536 roku. Folwark został usytuowany w pobliżu skrzyżowania dwóch średniowiecznych szlaków komunikacyjnych – drogi z Krakowa do Wrocławia oraz traktu z Mysłowic do Pszczyny. W 1685 roku na terenie folwarku wzniesiono murowany dwór myśliwski. W latach 60. i 70. XVIII wieku dwór został przebudowany przez Johanna Nitschmanna i Christiana Jahna na rezydencję w stylu barokowo-klasycystycznym. W 1794 roku na skutek pożaru zniszczeniu uległy zabudowania gospodarcze oraz częściowo także budynek pałacu.

Na początku XX wieku przystąpiono do odbudowy obiektów zniszczonych oraz remontu rezydencji. W latach 1800-1841 przebudowano środkową i wschodnią część pałacu oraz wprowadzono zmiany w układzie wnętrz. Około połowy XIX wieku zmieniono także układ kompozycyjny zieleni otaczającej rezydencję. Ogród pałacowy został zakomponowany w nurcie „beautiful”, popularnym w sztuce ogrodowej romantyzmu. W 1880 roku miała miejsce ponowna przebudowa pałacu. Ponadto ogród pałacowy został przekształcony w ogólnodostępny park o charakterze rekreacyjnym. Teren zieleni pełnił tę funkcję aż do czasów powojennych. W 1945 roku pałac przeszedł na własność Skarbu Państwa. Od lat 60. XX wieku teren dawnego folwarku stanowi własność przedsiębiorstwa wodociągowego. Od 2009 roku właścicielem pałacu i przyległego parku jest przedsiębiorstwo prywatne.

Opis

Zespół pałacowo-parkowy jest usytuowany w sąsiedztwie Browaru Książęcego. W pobliżu znajdują się ogródki działkowe, jednorodzinne budynki mieszkalne oraz hale targowe i magazyny. W skład zespołu wchodzi pałac, park pałacowy, dawny folwark oraz teren gospodarczy ze stawem. Funkcję dominanty w obrębie zespołu pełni budynek pałacu, wzniesiony na rzucie prostokąta, jako obiekt jednopiętrowy, nakryty wysokim mansardowym dachem. Pałac jest otoczony parkiem od strony południowej i południowo-wschodniej. Park zajmuje obszar o powierzchni ok. 2,2 ha i znajduje się na terenie łagodnie opadającym na południe, w stronę Potoku Tyskiego. Kanwę kompozycyjną tworzą swobodnie poprowadzone ścieżki. Wnętrza parkowe są ramowane skupinami drzew. Na terenie parku znajdują się historyczne obiekty kubaturowe - muszla koncertowa oraz budynek pijalni piwa. Na północ od pałacu usytuowane są zabudowania dawnego folwarku, pierwotnie rozmieszczone wokół prostokątnego podwórza gospodarczego. Obecnie pozostałością po historycznym folwarku jest budynek dawnej stajni oraz znacznie przekształcone budynki oficyny i stajni bydła rogatego. W pobliżu wzniesiono nowe obiekty biurowe i magazynowe. W części wschodniej mieści się historyczny staw.

Dostęp do zabytku ograniczony. Park jest wydzielony ogrodzeniem i zamknięty. Teren dawnego folwarku stanowi własność przedsiębiorstwa wodociągowego.  

Oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 25.09.2025 r.