Historia obiektu

Powstanie obiektu w Rybnej datowane jest na ok. 2. połowę XVIII w. Wtedy to, przypuszczalnie z inicjatywy Antoniny Warkotsch, została wzniesiona rezydencja, wokół której założono także park. Na przełomie XIX i XX w., gdy właścicielem pałacu była rodzina von Koschützkich dokonano przebudowy pałacu. W obrębie parku zauważalne zmiany miały natomiast miejsce ok. 1. połowy XX w. Kolejne przeobrażenia zespołu następowały przez dalszy okres XX w., aż do czasów współczesnych.

Opis

Zespół w Rybnej podzielony był na trzy części: reprezentacyjną (związaną z pałacem wraz z parkiem) oraz dwie gospodarcze (przestrzeń użytkową usytuowaną na północ względem rezydencji i folwark, położony w sąsiedztwie). Współcześnie, założenie znajduje się przy ul. Powstańców Warszawskich, a jego granice wyznaczają: wspomniana ulica (od wschodu – historycznie oddzielająca część reprezentacyjną od folwarku), zabudowania (od południa) oraz tereny otwarte (od zachodu i częściowo od północy). Powierzchnia parku wynosi ok. 3 ha. Historycznie najprawdopodobniej wahała się ona w granicach ok. 7 ha.

Brak jest szczegółowych materiałów zawierających informacje na temat okresu powstania samego parku. Zakłada się jednak, że został on ukształtowany równolegle z budową pałacu, tj. ok. 2. połowy XVIII w. Przypuszczalnie był to wówczas obiekt o niewielkiej powierzchni, zaprojektowany w stylu swobodnym.

Kompozycja parku oparta została o wzorce zaczerpnięte ze świata natury. W obiekcie występowały zatem grupy drzew i krzewów wyznaczające zasięg wnętrz ogrodowych. Przywołana roślinność (np. za pomocą wprowadzonych kulis) umożliwiała także określenie granic poszczególnych części zespołu – oddzielała przestrzeń o charakterze reprezentacyjnym od zabudowań gospodarczych. Pozwalała również na zaakcentowanie wjazdu na teren obiektu (za pomocą alei).

Układ komunikacyjny posiadał swobodny przebieg (z wyłączeniem alei prowadzącej do pałacu, podjazdu oraz dróg użytkowych). Odznaczał się on płynnie poprowadzonym systemem ścieżek, który rozpoczynał się w części wjazdowej. Wytyczona tam główna trasa (droga obwodnicowa) łączyła się z poszczególnymi bocznymi odcinkami, pomagając tym samym wyznaczyć rozmieszczenie danych wnętrz ogrodowych.

Na przełomie XIX i XX w. nastąpiła zmiana wyglądu pałacu (np. elewacja została ozdobiona pilastrami), a sama jego bryła stanowiła najważniejszy punkt kompozycji założenia rezydencjonalnego. Budynkowi towarzyszyły wówczas grupy krzewów, a elewacje porastały pnącza. Przed głównym wejściem do pałacu wytyczono owalny podjazd, ozdobiony niskim żywopłotem i pojedynczymi krzewami liściastymi.

W 1. połowie XX w. w pałacu swoją siedzibę znalazła szkoła Związku Strzeleckiego. W okresie tym nastąpiło wygrodzenie obszaru parku. W latach 1943-1945 r. w jego obrębie (w sąsiedztwie rezydencji) wybudowano szklarnie oraz założono pasiekę. W 2. połowie XX w. na teren parku wprowadzono infrastrukturę sportową (np. korty tenisowe) oraz stanowiska postojowe dla samochodów. Współcześnie w obiekcie znalazły się nowe nasadzenia. Na podjeździe, przed pałacem, powstał zbiornik wodny (betonowy basen).

Nasadzenia w zespole kształtowano głównie przy użyciu roślin, takich jak: Acer (klon), Aesculus (kasztanowiec), Fraxinus (jesion), Quercus (dąb), Tilia (lipa), Ulmus (wiąz). Dzisiaj w parku spotyka się głównie drzewa, którym towarzyszą rozległe powierzchnie trawiaste. Spośród roślin mających w nim największy udział należy wymienić: przywołane już drzewa z rodzaju klon, kasztanowiec, jesion, dąb i lipa. Obecne są także egzemplarze drzew, zaliczanych do rodzaju: Chamaecyparis (cyprysik), Fagus (buk), Larix (modrzew), Robinia (robinia). Krzewy reprezentowane są z kolei przez rośliny takie jak: Buxus (bukszpan), Corylus (leszczyna), Sambucus nigra (bez czarny), Symphoricarpos (śnieguliczka).

Współcześnie pałac pełni funkcję instytucji kultury – Pałac w Rybnej oraz bazy hotelowej. Park dostępny jest dla odwiedzających przez cały rok.

Park dostępny jest przez cały rok. Pałac – obiekt o zróżnicowanej formie dostępności.

Autor noty: Opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 15-05-2024 r.