Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Styl architektoniczny
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Kościół filialny pw. Matki Boskiej Różańcowej - Zabytek.pl

galeria zdjęć obiektu kościół filialny pw. Matki Boskiej Różańcowej
Zobacz zdjęcie panoramiczne
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Kościół filialny pw. Matki Boskiej Różańcowej

kościół XV w. Koszalin
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Koszalin, Szkolna 6

Lokalizacja
woj. zachodniopomorskie, pow. Koszalin, gm. Koszalin

Średniowieczny, ceglany kościół gotycki z XIX w. nawarstwieniami stanowi charakterystyczny element krajobrazu kulturowego południowego pobrzeża Bałtyku. Obiekt jest dominantą owalnicowego układu przestrzennego, a także stanowi historyczne centrum kultury jamneńskiej, co przejawia się w artystycznym wystroju wnętrza świątyni.

Historia

Pierwsze wzmianka o kościele w Jamnie („ecclesia in Jamene”) pochodzi z 1278 roku, kiedy biskup kamieński Hermann von Gleichen nadał prawo patronatu klasztorowi cysterek w Koszalinie. Brak jest informacji o ówczesnej formie architektonicznej świątyni. Dalsze losy kościoła były związane z kolejnymi właścicielami wsi: 1291-1313 (własność rycerska), od 1331 roku (własność miasta Koszalina).

Obecnie zachowany kościół to obiekt wielofazowy. W XIV w. wzniesiono tu niewielką, bezwieżową świątynię salową, zamkniętą trójbocznie od wschodu i oszkarpowaną. Z tego okresu pochodzą (odkryte w 2018 roku) krzyże konsekracyjne, tzw. zacheuszki. W końcu XV w., w dwóch etapach, dostawiono od zachodu masywną wieżę. Po 1534 roku kościół został przejęty przez protestantów. W latach 1552-15499 pastorem w Jamnie był Laurentis Krueger, uczeń Luthra, Melanchthona i Bugenhagena. W 1608 roku, za czasów pastora Andreasa Schwarza, odnowiono wieżę kościoła, wykonano złocone zwieńczenie (kula z krzyżem), w którym umieszczono nazwiska ofiarodawców, co odczytano podczas remontu w 1737 roku. W okresie wojny trzydziestoletniej pastorem świątyni jamneńskiej był Michael Boesel (lata 1627–1657), konrektor w Koszalinie.

Pierwszy opis kościoła pochodzi z inwentarza z 1712 roku, kiedy określono jego stan zachowania jako dobry. Według opisu był to obiekt ceglany, nakryty dachem łupkowym, z czworoboczną wieżą, na której były trzy dzwony i zegar. W owym czasie do parafii jamneńskiej należały trzy wsie: Łabusz, Podamirowo i Czajcze. W 1737 roku, za czasów pastora Johanna Daniela Labesiusa (1709-1739), przebudowano wieżę, a cały kościół poddano gruntownej renowacji. Podczas remontu zapewne podniesiono mury nawy i wieży, wykonano nową konstrukcję więźby dachowej nad nawą, a także dostawiono od południa (obecnie nieistniejącą) przybudówkę. W 1750 roku kościół uposażono w nową ambonę, a następnie ołtarz i chrzcielnicę, a także przebudowano chór. W 1756 roku pastor Christian Wilhelm Haken założył bibliotekę przykościelną, w której zgromadził cenne księgi i dzieła z okresu od XVI do XVIII w. Biblioteka miała charakter publiczny, otrzymała regulamin, a jej organizację zatwierdził król pruski Fryderyk II. W 1814 i 1923 roku remontowano wieżę kościelną. W tym okresie wzniesiono dom wdów po pastorach i szkołę. W latach 1860-1861 dobudowano neogotycki aneks południowy z emporami, który z czasem nazwano „Chórem Łabuszan”. W owym czasie wykonano nowy strop nad nawą, wstawiono neogotyckie okna i dobudowano zakrystię. W 1876 roku zakupiono nowy zegar na wieżę kościelną. W inwentarzu z 1898 roku wymieniono m.in.: ołtarz z krucyfiksem, bogato zdobioną ambonę, mosiężne żyrandole, monstrancję. 

27 września 1921 roku pożar zniszczył większą cześć wsi, a także znacznie uszkodził kościół. W latach 1921-1927 przeprowadzono renowację świątyni: wprowadzono drewnie sklepienie kolebkowe (pozorne) z polichromią o motywach sztuki jamneńskiej, malowidła postaciowe na emporach, inskrypcje fundatorów, witraże i okna biforialne, zamontowano nowe organy. W owym czasie parafią kierował pastor Kypke (1814-1926). Ostatnim pastorem (przed 1945 rokiem) był Ernst Karl Roessler – muzyk i kompozytor, a także projektant organów. W 1945 roku kościół został przejęty przez katolików i podlegał parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Koszalinie. W 1959 roku przemalowano wnętrze kościoła (zakryto pierwotne polichromie) i wprowadzono nowe elementy ozdobne oraz cytaty w jezyku polskim. W latach 60/70. wzmocniono fundamenty, przełożono dach, odnowiono elewacje i witraże. Obecnie świątynia pełni funkcję kościoła filialnego parafii Błogosławionej Matki Teresy z Kalkuty w Koszalinie.

W latach 2015-2018 przeprowadzono kompleksową konserwację kościoła. Przede wszystkim wyeksponowano ceglane mury części średniowiecznej, odsłonięto we wnętrzu najstarsze warstwy malarskie (z zacheuszkami), odtworzono polichromie z lat 20. XX w. o motywach sztuki jamneńskiej, stolarkę drzwiową i okienną, posadzki oraz przeprowadzono konserwację witraży. W 2020 roku kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej w Koszalinie-Jamnie został laureatem konkursu Zabytek Zadbany w kategorii „utrwalanie wartości zabytkowej obiektu”.

Galeria zdjęć 1/
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – widok ogólny od południa, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – widok ogólny od południa, marzec 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – widok ogólny od północy, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – widok ogólny od północy, marzec 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – wieża, widok od zachodu, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – wieża, widok od zachodu, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – prezbiterium, widok od wchodu, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – prezbiterium, widok od płd.-wschodu, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – portal zachodni, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – drzwi w wieży, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – hełm wieży, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – okno w północnej ściany nawy, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – nawa, widok w kierunku ołtarza, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – nawa, widok w kierunku ołtarza, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – nawa, widok w kierunku empory organowej, kwiecień 2013 r.
. Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – nawa, widok w kierunku empory organowej, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – chór Łabuszan, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – chór Łabuszan, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – polichromie stropu nawy, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – polichromie stropu nawy, kwiecień 2013 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – krzyże konsekracyjne na ścianach nawy, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – nowe ławki z motywami jamneńskimi, luty 2020 r.
Koszalin-Jamno, ul. Szkolna 6 – kościół pw. MB Różańcowej – malowidła na balustradzie chóru Łabuszan, luty 2020 r.

Opis

Jest to kościół jest orientowany, salowy, założony na planie prostokąta z zamkniętym trójbocznie prezbiterium, kwadratową wieżą (od zachodu), prostokątną przybudówką mieszcząca emporę (od południa) oraz niewielką zakrystią przy ścianie północno-wschodniej. Korpus nawowy ma formę prostopadłościanu, nakrytego wysokim dachem dwuspadowym. Trzykondygnacyjna wieża zwieńczona jest trzypoziomowym hełmem ze sterczyną. Przybudówka południowa dwukondygnacyjna, nakryta dachem dwuspadowym, zamkniętym od południa trójkątnym szczytem. Pokrycie dachów stanowi ceramiczna dachówka karpiówka. Kościół posadowiony jest na ławach z głazów narzutowych. Mury nawy i prezbiterium są ceglane (o wątku wendyjskim i gotyckim), nietynkowane, opięte dwuuskokowymi szkarpami (przyporami). Elewacje dzielone rytmem ostrołukowych (neogotyckich) okien i zwieńczone wgłębnym (tynkowanym) fryzem podokapowym. W elewacjach widoczne są ślady (łuki) po pierwotnych oknach gotyckich. Ściany wieży również ceglane, nietynkowane, z otworami po maculcach (po rusztowaniach), spięte kotwami, dzielone nieregularnym rytmem niewielkich, pełno- i ostrołukowych otworów okiennych. W przyziemiu ściany zachodniej znajduje się ostrołukowy i czterouskowowy (tynkowany) portal drzwiowy. Aneks południowy o tynkowanych ścianach, opięty narożnymi szkarpami, zwieńczony jest trójkątnym szczytem schodkowym, o neogotyckim wystroju elewacji, akcentowanym ostrołukowym portalem oraz regularnym rytmem ostrołucznych otworów okiennych. Więźba dachowa nad nawą ma konstrukcję krokwiowo-jętkową, z dwoma rzędami stolców leżących i dwoma poziomami jętek. Nad emporą południową więźba krokwiowo-płatwiowa, z dwoma rzędami stolców. Konstrukcja hełmu wieży słupowo-ryglowa, a zwieńczenie krokwiowo-kleszczowe z królem.

Posadzki z płytek ceramicznych zostały odtworzone w nawiązaniu do wzorów gotyckich i neogotyckich. W prezbiterium zachowana jest historyczna, XIX-wiecznaposadzka.

Drzwi wejściowe drewniane, jedno- i dwuskrzydłowe, zawieszone są na ozdobnych zawiasach. Okna typu witrażowego (stałe – w metalowych ramach i dwuskrzydłowe – drewniane), ze szkleniem szybkami romboidalnymi mocowanymi w ołowiu, wielokolorowe, a także o motywach figuralnych i liturgicznych. Wnętrze nawy przykryte jest drewnianym sklepieniem pozornym kolebkowym, a od południa częściowo poszerzone o aneks. Kolebka sklepienia ozdobiona jest polichromią, odtworzoną na wzór z lat 1923-1927. Postacie (Chrystusa i ewangeliści), inskrypcje (wersety z Biblii) oraz symbolika religijna są ujęte motywy sztuki jamneńskiej: wici roślinne, tulipany, ale też liści akantu, meandry. Przestrzeń parteru wieży i drugiej kondygnacji otwarta jest ku nawie w formie szerokiej i półkolistej arkady. W obrębie aneksu południowego oraz między nawą i wieżą ustawione są empory o konstrukcji drewnianej, oparte na żelaznych kolumnach z 1861 roku. W płycinach balkonu empory Chóru Łabuszan umieszczone są przedstawienia malarskie dwunastu apostołów, a poniżej nazwiska mieszkańców Jamna i Łabusza – fundatorów renowacji świątyni po pożarze w 1921 roku. Ściany wewnętrzne są tynkowane, a w strefie podokiennej tylko bielone (z czytelnym wątkiem muru), z wyeksponowanymi krzyżami konsekracyjnymi. We wnętrzu kościoła zachowało się kilka elementów zabytkowego wyposażenia: barokowa ambona z ok. 1750 roku i barokowa chrzcielnica z 1683 roku (oba zabytki drewniane i bogato polichromowane) oraz neogotycki krucyfiks z pasją, z 2 poł. XIX w.

Obiekt dostępny po zgłoszeniu do ks. proboszcza lub przed nabożeństwem. W okresie letnim (czerwiec-sierpień) dostępny z przewodnikiem.

Oprac. Waldemar Witek, OT NID w Szczecinie, 30.06.2025 r. 

Rodzaj: kościół

Styl architektoniczny: nieznana

Materiał budowy:  ceglane

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_32_BK.110932, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_32_BK.402211

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz dokumentację zabytku

1 dokument

Zobacz także w najbliższej okolicy

10 obiektów

10 Pokaż wszystkie