Historia

Budynek wzniesiony została w latach 1912-13, na podstawie projektu architekta piotrkowskiego Feliksa Nowickiego (1840-1920) wykształconego w Petersburgu w Akademii Sztuk Pięknych. Jego projektu jest również budynek Sądu Gubernialnego.

Budynek przeznaczony był na działalność społeczno-kulturalną, jaką prowadziło Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Rzemieślników i Handlujących Miasta Piotrkowa. Postał przy Alei Aleksandrowskiej stającej się wówczas jedną z reprezentacyjnych ulic XIX-wiecznego Piotrkowa. Obiekt mieścił salę koncertową, salę zebrań, bufet, sklepy oraz salę gimnastyczną. 

Stowarzyszenie przekształcone zostało w Związek Rzemieślników Chrześcijan w Piotrkowie i użytkowało obiekt do 1953 r. Następnie stał się własnością Skarbu Państwa i umieszczono w nim Wojewódzki Dom Kultury. Od 1999 r. obiekt jest siedzibą Miejskiego Ośrodka Kultury w Piotrkowie.

Opis

Obiekt usytuowany jest w centralnej części XIX-wiecznego Piotrkowa, po wschodniej stronie Alei 3 Maja, na południe od starego miasta. Obiekt cofnięty w stosunku do pierzei ulicy. Pierzeję wyznacza w tym miejscu niewysokie, murowane ogrodzenia otaczające gazon poprzedzający budynek. Z obu stron gazonu wytyczone zostały wjazdy prowadzące do budynku. W południowym skrzydle przez bramę możliwy jest wjazd na obszerne podwórze, którego granice wyznaczają od północy elewacja oficyny, od południa ściana szczytowa sąsiedniego budynku. Na podwórzu też niewielki budynek mieszkalny i sala gimnastyczna. 

Obiekt nosi cechy zmodernizowanego klasycyzmu. Elewacja ujęta parą ryzalitów podzielona jest rytmicznie rozstawionymi pilastrami. Symetrię zakłóca zróżnicowana szerokość ryzalitów. 

Budynek wzniesiony został na planie „L” – budynek frontowy na rzucie prostokąta z dwoma ryzalitami skrajnymi w każdej z elewacji oraz oficyna od północy, na rzucie prostokąta. Bryła zwarta. Budynek frontowy piętrowy, przykryty dachem mansardowym z trzema okulusami. Ryzality – północny jednoosiowy, południowy trójosiowy, kryte dachami płaskim trójkondygnacyjne. Oficyna trójkondygnacyjna, połączona za pomocą łącznika. Na oficynie dach pulpitowy. Do oficyny od północy przylega parterowy budynek sali gimnastycznej, przykryty dachem pulpitowym. Budynek murowany z cegły pełnej, ceramicznej. Tynkowany. W piwnicach stropy na łuku odcinkowym, nad parterem strop drewniany, w pomieszczeniach przy bramie stropy na łuku odcinkowym. W sieni przejazdowej strop Kleina. Sala na piętrze, sklepiona na łuku eliptycznym z lunetami. Więźba dachowa drewniana, konstrukcji krokwiowo-jętkowej i mansardowa. Nad salą gimnastyczną wiązary wieszarowe. Dachy kryte blachą w karo (nad mansardą – pierwotnie był to łupek) i papą na deskowaniu. Posadzka betonowa, ceramiczna, lastrico oraz podłogi deskowe i parkiety. Schody wewnętrzne dwubiegowe, z podestami, schody główne betonowe, przykryte lastrico z balustradą metalową, odlewaną i kutą. W oficynie schody betonowe i drewniany bieg na poddasze z drewnianą balustradą. Na piętrze schody metalowe z metalową balustradą. Na piętrze taras z balustradą tralkową, tralki cementowe. Na balkonie, w sali widowiskowej, balustrada z kraty metalowej. Drzwi ramowo płycinowe, jedno-, dwuskrzydłowe oraz rozsuwane. Okna PCV. Otwory okienne prostokątne, zwieńczone łukiem pełnym lub owalne. Szczególnie ciekawe są okna sali na piętrze. Oryginalne podziały powtórzono w PCV. Okna szerokie, trójdzielne, sześciopodziałowe o przesuniętym łukowo wygiętym ślemieniu. Kwatery podzielone szczeblinkami. 

Elewacja frontowa w parterze siedmioosiowa, wyżej dziewięcioosiowa. Na parterze boniowanie pasowe, wyżej gładko tynkowana. Artykułowana lizenami. Asymetryczna. Pięć osi korpusu głównego ujmują ryzality. Północny jednoosiowy, południowy – trójosiowy. W ryzalicie północnym w parterze główne wejście o szerokim, prostokątnym otworze. Poprzedzają go czterostopniowe schody, prowadzące na taras znajdujący się przed osiami centralnymi budynku. Nad wejściem płyta balkonu, wsparta na konsolach. W ryzalicie, na piętrze szeroki, prostokątny otwór okienny, w profilowanej opasce, zwieńczony prosto. Nad nim otwór okienny, zamknięty łukiem pełnym podkreślonym profilowaniem w tynku. Ramową dekorację tworzą dwie lizeny na wysokich cokołach z głowicami korynckimi. Ścianę ryzalitu wieńczy profilowany gzyms. W ryzalicie południowym w parterze, otwór bramy przejazdowej zwieńczony łukiem pełnym. Obok głęboka wnęka, o wykroju odpowiadającym formie bramy. Wyżej ściana artykułowana lizenami wysokości dwóch kondygnacji, rozdzielającymi otwory okienne. Lizeny umieszczone na wysokich cokołach zdobionych płycinami z kapitelami korynckimi. Na narożnikach podwójne lizeny. W osiach otwory prostokątne. Ścianę ryzalitu wieńczy profilowany gzyms. Centralna część elewacji pięcioosiowa z tarasem na piętrze, wspartym na wspornikach i dwóch słupach o przekroju kwadratu, ustawionych na tarasie parteru. W parterze cztery otwory okienne i jeden wejściowy. Balustrada tarasu tralkowa, pięcioprzęsłowa. Przęsła rozdzielają słupki z wysokimi lampami. Na piętrze elewacja artykułowana pilastrami, o toskańskich głowicach, rozdzielającymi pięć otworów okiennych zwieńczonych łukiem pełnym. Łuki podkreślone profilowaną ramą. Balustrada balkonu analogiczna do tarasowej, na słupkach cementowe wazy. Ścianę wieńczy gzyms podokapowy. Powyżej połać mansardowego dachu, z pięcioma okulusami umieszczonymi na osiach otworów okiennych.Elewacja wschodnia w parterze pięcioosiowa, wyżej ośmioosiowa, gładko tynkowana. Ponad otworami parteru znajduje się wąski, profilowany  gzyms. W osi skrajnej od południa otwór bramy przejazdowej. Wyżej prostokątne otwory okienne. W środkowej osi prostokątne wnęki wielkości otworów okiennych. Okna parteru prostokątne, na piętrze zwieńczone półkoliście. Ścianę wieńczy gzyms okapowy. Na wysokości trzeciej osi od południa przeszklony szyb windy. 

We wnętrzu zachował się wystrój sali widowiskowej na piętrze. Ściany wieńczy profilowany gzyms. Sklepienie o pięciu przęsłach wspartych na gurtach, na wspornikach. W lunetach sztukatorska dekoracja w formie wieńców laurowych spiętych dołem dekoracyjną wstęgą. Balkon w sali wsparty na masywnych wspornikach. Jego balustrada z giętych płaskowników o formach wolutowych. Podobna balustrada na schodach wewnętrznych. 

Obiekt dostępny w godzinach pracy MOK oraz w godzinach organizowanych imprez. Kontakt: Miejski Ośrodek Kultury, 97-300 Piotrków Trybunalski, al. 3 Maja 12, tel. 44 732 52 37, email: kancelaria@mok.piotrkow.pl

Oprac. Agnieszka Lorenc-Karczewska, NID w Łodzi, 01.04.2020 r.

Bibliografia 

• Głowacki K., Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego, Piotrków Trybunalski – Kielce 1984 r. 
• Szelągowska Ewa, Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, 1994, WUOZ Łódź, NID Warszawa