Park dworski - Zabytek.pl
Adres
Jeżów
Lokalizacja
woj. łódzkie,
pow. piotrkowski,
gm. Wola Krzysztoporska
Historia
Wieś Jeżów wchodziła w średniowieczu w skład kasztelanii rozpierskiej. Miejscowość pojawia się w źródłach w 1372 roku jako własność Tomisława i Stanisława Nagodziców. W kolejnych stuleciach włości składające się z Jeżowa, Kisieli i Siomek należały do Krzysztoporskich, Brochockich a od 1749 roku Zarembów. Od 1783 roku do 1855 roku właściciele zmieniali się kilkukrotnie. W 1855 roku Jeżów kupili Psarscy, a w 1877 roku przeszedł na własność córki, Jadwigi i jej męża Feliksa Nekandy-Trepki, właściciela ziemskiego, działacza gospodarczego i społecznego, z którym zamieszkała w Jeżowie. W rękach Nekandów Trepków oraz Psarskich majątek pozostał do wybuchu II wojny światowej.
Park stanowił część zespołu folwarczno-dworskiego. Data jego założenia pozostaje nieznana. Powstał w XIX wieku, zapewne wkrótce po budowie dworu (przed 1884 r). Miał nieregularny kształt, zbliżony do wielokąta. Główna partia składała się z zieleni zorganizowanej wokół owalnego gazonu. Okalała go aleja, której odnogi rozchodziły się w kierunku północnym, wschodnim, oraz południowym. Alejki północne prowadziły na teren folwarczny. Ścieżka południowa wiodła w kierunku najbardziej podmokłej partii założenia, gdzie dochodziła do kolejnego, mniejszego owalnego gazonu. Od północy graniczył z zabudowaniami dworskimi i folwarcznymi ulokowanymi wokół dwóch dziedzińców. Od zachodu sąsiadował z ogrodami warzywnymi i owocowymi, od południa ze stawami, od wschodu z łąkami i pastwiskami.
Tragiczne wydarzenia miały miejsce na terenie parku tuż po wybuchu. Oddziały wojskowe grupy Piotrków Armii Łódź usiłowały zatrzymać natarcie hitlerowców i powstrzymać marsz szosą piotrkowską na Warszawę. W parku stacjonowała kompania polska cekaemów, a na jego skraju pluton artylerii. W trakcie walk zginęło i zostało tu pochowanych kilku polskich żołnierzy (w późniejszym okresie ciała ekshumowano i pochowano na cmentarzu w Milejowie). Hitlerowcy używali amunicji zapalającej, co spowodowało pożar i zniszczenie dworu i części zabudowań folwarcznych. Niewątpliwie w czasie dwudniowej potyczki ucierpiał również park. Po zakończeniu okupacji majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa. Działała tu szkoła rolnicza, gospodarstwo PGR, a następnie Kombinat Rolniczo-Przemysłowy w Niechcicach. W tym czasie park ulegał dalszej degradacji, służył jako miejsce dostarczające drewna.
Obecnie stanowi własność prywatną.
Opis
Dawny majątek Jeżów, w skład którego wchodzą park oraz spichlerz, położony jest w zachodniej części wsi, w pobliżu trasy A1. Park dworski, częściowo zniszczony w czasie okupacji i przez lata pozbawiony opieki, znajduje się obecnie w stanie dobrym. Widoczne są relikty pierwotnej kompozycji w postaci owalnego układu alejek w centralnej części założenia.
W części północnej, na polanie, na której niegdyś znajdował się dwór, wzniesiony został budynek mieszkalny. Południowa część parku ma podmokły charakter a rosnąca tu roślinność znacznie bardziej zwartą formę, w niektórych miejscach uniemożliwiającą swobodny dostęp. Granice parku są dobrze wyeksponowane; grupę zieleni wysokiej otaczają pola uprawne i pastwiska. Zachowany został naturalistyczny charakter założenia. Najlepiej zachowanym elementem dawnego założenia folwarcznego jest aleja lipowa, usytuowana przy jego zachodniej granicy. Od właściwego parku oddziela ją płaski teren pastwiska, dawniej ogród warzywny.
Park wykorzystywany jest obecnie jako miejsce przejażdżek konnych oraz spacerów. Znajduje się tu stadnina koni wraz z infrastrukturą hodowlaną i sportową (parkury, pastwiska itp.) zorganizowaną na potrzeby zawodów w skokach przez przeszkody.
Oprac. Anna Michalska, NID OT w Łodzi, 01. 07.2025
Rodzaj: park
Styl architektoniczny: naturalistyczny
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_10_ZZ.39494, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_10_ZZ.12954