Zespół dworsko-parkowy, ob. Muzeum Ziemi Kujawskiej - Zabytek.pl
Zespół dworsko-parkowy, ob. Muzeum Ziemi Kujawskiej
Adres
Kłóbka, 18
Lokalizacja
woj. kujawsko-pomorskie,
pow. włocławski,
gm. Lubień Kujawski - obszar wiejski
Historia
Początki miejscowość Kłóbka sięgają zapewne średniowiecza. Pierwszymi potwierdzonymi źródłowo właścicielami Kłóbki byli w XIV wieku przedstawiciele rodu Godziembów. Od końca XIV wieku w kręgu właścicieli znaleźli się także przedstawiciele rodu Pomianów. Przed 1448 rokiem w Kłóbce istniało fortalicjum w formie „dworu na kopcu za przekopem”. Funkcjonowało ono do połowy XVII stulecia. Do naszych czasów zachował się zarys szańca określony jako dawne grodzisko. Zapewne w końcu XVII wieku na wschód od kopca, na sąsiednim wzniesieniu został wybudowany dwór, poniżej na spiętrzeniu rzeczki Lubieńki działał młyn wodny. W czasach nowożytnych dochodziło do częstych zmian własnościowych Kłóbki. W XVII wieku właścicielami dóbr Kłobskich była rodzina Komeckich herbu Ślepowron.
Dwór w latach 70-tych XVIII wieku był zrujnowany i prawdopodobnie nie nadawał się do naprawy. Zapewne niedługo potem został wzniesiony kolejny dwór, znany z opisu z 1821 roku oraz z zachowanej fotografii. W 1820 roku Kłóbkę odziedziczył Jan Prokop Komecki. W 1822 roku majątek przeszedł na własność Władysława Morzkowskiego. W tym samym roku Władysław Morzkowski sprzedał dobra ziemskie Kłóbki za kwotę 175 tys. rubli Józefowi Orpiszewskiemu. Od 1843 roku był własnością Lucjana Orpiszewskiego, z którego inicjatywy około 1850 roku wzniesiono obecny, murowany dwór, który jest co najmniej trzecią rezydencją ulokowaną w tym miejscu. W latach 1882-1884 z inicjatywy Marii z Wodzińskich Orpiszewskiej został rozbudowany o piętrowe, poprzeczne skrzydło o cechach pałacowych. W 1879 roku dobra odziedziczył syn Lucjana, Stanisław Orpiszewski, a po jego śmierci w 1908 roku - sześcioro jego dzieci. W 1911 roku Kłóbka stała się własnością Stanisława Orpiszewskiego, następnie Ludwika Orpiszewskiego. W latach 30-tych XX wieku dokonano przebudowy parterowej części dworu. Przebudowa obejmowała: budowę ryzalitu wejściowego w miejscu drewnianego oraz likwidację drewnianych obramień okiennych i wprowadzenie boniowań oraz opasek analogicznych z częścią piętrową. Dwór był własnością Orpiszewskich do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie w latach 1945-1967 mieściła się tu szkoła, przedszkole i mieszkania dla nauczycieli. Od lat 80-tych XX wieku kompleks dworsko-parkowy ulegał stopniowej dewastacji a opustoszały dwór popadał w ruinę.
W 2010 roku zdewastowany budynek wraz z parkiem zakupiło Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. W latach 2011-2015 przeprowadzono prace budowlane, konserwatorskie i rewaloryzacyjne całego założenia. W 2016 roku zespół dworsko-parkowy uzyskał tytuł laureata w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu.
Ważnym atutem miejscowości Kłóbka jest jej historia związana z patriotycznym rodem Orpiszewskich herbu Junosza - właścicieli dóbr ziemskich w Kłóbce w latach 1822-1945. Przedstawiciele rodu uczestniczyli we wszystkich powstaniach narodowych. Józef Orpiszewski, który zakupił majątek w 1822 roku, brał udział w insurekcji kościuszkowskiej, później był zarządcą w majątkach ziemskich, zajmował się hodowlą owiec i koni. Ludwik Orpiszewski był pisarzem, poetą, dramaturgiem, uczestnikiem ataku na Belweder w czasie nocy listopadowej w 1830 roku. Po upadku postania listopadowego był działaczem politycznym związanym z Wielką Emigracją. Ignacy Orpiszewski uczestniczył w 1833 roku w nieudanej próbie wskrzeszenia powstania zbrojnego w oddziale Artura Zawiszy, za co został zesłany na Sybir. Lucjan Orpiszewski był działaczem społecznym, uczestnikiem powstania styczniowego w ramach tzw. kolumny ruchomej kujawskiej. Najmłodszy z braci – Władysław był mężem Marii z Wodzińskich Orpiszewskiej, muzy wybitnych postaci epoki romantyzmu: Fryderyka Chopina i Juliusza Słowackiego. Maria Orpiszewska mieszkała w Kłóbce w ostatnich latach życia. Ufundowała dla kościoła w Kłóbce okazałe epitafium poświęcone mężowi i ich trzyletniemu synkowi. Została pochowana na cmentarzu w Kłóbce. Miejscowość Kłóbka została umieszczona na Kujawsko-Pomorskim Szlaku Fryderyka Chopina.
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, widok ogólny, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski -
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, dwór, elewacja wschodnia, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, dwór, elewacja zachodnia, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, dwór, fragment elewacji zachodniej, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, dwór, skrzydło północne, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, fragment parku krajobrazowego, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, wnętrze dworu, stan na 2016 r., fot. Adam Paczuski
-
Kłóbka. Zespół dworsko-parkowy, wnętrze dworu, stan na 2016 r. , fot. Adam Paczuski
Opis
Wieś Kłóbka położona jest w południowo-wschodniej części Kujaw, około 28 km na południowy-wschód od Włocławka, na zachód od drogi krajowej nr 91 prowadzącej do Lubienia Kujawskiego. Zespół dworsko-parkowy obecnie znajduje się na terenie Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego i stanowi jego integralną część. Istniejący in situ zespół oddzielony jest od części „wiejskiej” parku etnograficznego stawem powstałym na spiętrzeniu rzeki Lubieńki. Budynek dworu zlokalizowany jest na jednym z trzech wzgórz, przy dolinie rzeczki Lubieńki. Na drugim wzgórzu znajduje się: kościół pw. św. Prokopa, trzecie wzgórze to dawne grodzisko.
Budynek dworu został posadowiony na fundamentach z kamienia polnego, ściany wzniesiono z cegły, w drugiej kondygnacji z drewna. Zbudowany na rzucie prostokąta z przylegającym do niego pod kątem prostym - skrzydłem bocznym. Zróżnicowanemu rzutowi budowli odpowiada asymetryczna i zróżnicowana gabarytowo bryła budynku, której malowniczość podkreślają osobne, dwuspadowe dachy z wysuniętymi okapami dla każdej części budynku. Podobnie wieloplanowo i niejednolicie kształtowane były poszczególne elewacje z artykulacją podkreślającą zróżnicowanie płaszczyzn w elewacji frontowej, ogrodowej i zachodniej skrzydła bocznego. Charakteru budowli dodaje malowniczy drewniany ganek, nad którym znajduje się balkon zwieńczony dwuspadowym daszkiem z ozdobnym detalem snycerskim. Wnętrze dworu zostało odtworzone zgodnie z przekazem historycznym. Umieszczono w nim zabytkowe obrazy, meble i inne wyposażenie pochodzące z dworu i innych posiadłości z terenu Kujaw. Godnym uwagi jest imponujący park krajobrazowy wraz z układem wodnym, kształtowany od początku XIX wieku. Park ma powierzchnię około 7 hektarów, pomnikowe okazy drzew liściastych, system alejek i ścieżek, a także założenia wodne wykorzystujące naturalne warunki terenu. Park położony jest na zboczu doliny rzeki Lubieńki, przy jej spiętrzeniu. W parku znajduje się ścieżka edukacyjna prezentująca historyczne i przyrodnicze walory tego miejsca.
Obiekt dostępny dla zwiedzających. Szczegóły na stronie: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
Oprac. Marzenna Stocka, OT NID w Toruniu, 04-2025 r.
Rodzaj: dwór
Styl architektoniczny: nieznana
Materiał budowy:
ceglane
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_04_BK.129703, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_04_BK.229741
Zobacz dokumentację zabytku
2 dokumenty
-
KB - Karta biała
7KB - Karta biała
-
KZ - Karta zielona
2KZ - Karta zielona
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu kościół parafialny pw. św. Prokopa
Opracowane przez NIDKłóbkaKłóbka 12kościół parafialny pw. św. Prokopa
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (chałupa) nr 22
KłóbkaKłóbka 22dom (chałupa) nr 22
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu budynek gospodarczy (szopa, wozownia, spichlerz nr 56, d. 106) w skansenie
Kłóbkabudynek gospodarczy (szopa, wozownia, spichlerz nr 56, d. 106) w skansenie
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu spichlerz (nr 69) w skansenie
Kłóbkaspichlerz (nr 69) w skansenieObiekt nieistniejący
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu kościół par. pw. MB Częstochowskiej z Brzeźna
KłóbkaKłóbka 38kościół par. pw. MB Częstochowskiej z Brzeźna
10Pokaż wszystkie