Obecny dwór z wystawką wybudował w 1872 Wiktor Kopff, b. senator Rzeczpospolitej Krakowskiej.

Historia

Historycznie wieś znajdowała się w rękach rodziny Jordanów, dziedzicznych wójtów myślenickich i starostów dobczyckich, potem Wiktorów. Po nich właścicielami byli Massalscy, Białobrzescy i Brzezińscy. Budynek pierwotnego dworu znajdował się w miejscu obecnego pawilonu rehabilitacyjnego. 

Obecny dwór wybudował w 1872 (akt erekcyjny znaleziono pod progiem w czasie remontu) Wiktor Kopff (1805-1889), b. senator Rzeczpospolitej Krakowskiej. Jego żona była Józefa z Grabowskich (1818-1895), córka Ambrożego, krakowskiego księgarza i historyka. Po śmierci Kopffa, jego syn (przed 1906), sprzedał dużą część gruntów, by spłacić długi ojca. Od 1906 właścicielami dworu był on i żona Atalia z Przyborowskich, a od 1912 ich syn, Tadeusz. W 1922 zespół kupił Roman Wandzel; 1925 przeszedł on w ręce Józefa Czackiego, a w 1928 Edwarda i Walerii z Szalayów Groele. W 1933 dwór sprzedano Janowi Jaworskiemu, a w 1934 właścicielami zostali Irena z Sokołowskich i Wacław Iwaszkiewiczowie. Iwaszkiewicz, oficer rezerwy, został zamordowany przez NKWD w Charkowie w 1940. Podczas tzw. uciekinierki we IX 1939, pod nieobecność właścicieli, dwór i gospodarstwo rolne zostały splądrowane przez sąsiadów. Majątku nie rozparcelowano po II wojnie (był mniejszy niż 50 hektarów: 23 ha użytków rolnych i 26 ha lasu, na tzw. Czerwonej Górze). Do lat 60. parter dworu zajmowała Gromadzka Rada Narodowa, poczta i Samopomoc Chłopska. Aby sprostać obciążeniom fiskalnym sprzedano (partiami) większą część gruntów. W 1976 rodzina sprzedała zespól dworsko-parkowy Instytutowi Obróbki Skrawaniem. Nowy właściciel przeprowadził remont. W 1987 uruchomiono sanatorium. Sanatorium przechodziło w ręce kolejnych dzierżawców, jako placówka o charakterze leczniczym. Ale ostatecznie upadło w latach 90. XX w.

Opis

Zespół obejmuje dwór, stajnię i stodołę oraz park. Budynek dworu, w obecnej postaci z 1872, murowany, parterowy na planie prostokąta (12 pokoi), z piętrowym ryzalitem środkowym występującym przed lico obydwu elewacji i parterową przybudówką kuchenno-gospodarczą (w formie skrzydła od południa). Dwór nakryty dachem dwuspadowym. Obiekt wielokrotnie remontowany i modernizowany. Przed dworem staw, z czasem zasypany (w jego miejscu powstał klomb). Stare budynki folwarczne rozebrano po 1870 (głęboka studnia z ciosów kamiennych jest jedynym ich reliktem). W latach 1872-1890 stanął nowy, rozległy zespół, obejmujący: stajnię z oborą i chlewnią, oraz wielką stodołę, wozownię, oficynę mieszkalną i lodownię. O latach budowy świadczą daty: 1878, 1880, 1882. Cegła, której użyto do budowy, była wypalana na miejscu w niewielkiej cegielni. Na miejscu wyrobiska glina, powstał duży staw (obecnie zasypany). Po 1925 zbudowano szklarnię, bramę wjazdową, ogrodzenie ze sztachet. Dachy budynków gospodarczych pokryto blachą; przeprowadzono remont dworu (m.in. położono nowe tynki). Dużą inwestycją było założenie we wszystkich instalacji elektrycznej (agregat wytwarzający prąd o napięciu 110 Volt umieszczono w oficynie). Park krajobrazowy o charakterze naturalistycznym, założony w 2 połowie XIX w., z pomnikowymi okazami starodrzewu Z czasów Kopffów pochodzi park (dziś lasek zwany Bykowcem o pow. ok. 1,5 ha) z altaną i stawem kąpielowym. Prowadziła do niego aleja zwana Plantami. Do 1945 trwały kamienne pozostałości altany: okrągły stół, posadzka z płyt, wydrążone postumenty, w których osadzone były słupy podtrzymujące dach, oraz schody prowadzące do kąpieliska. Staw był zasilany wodą z okolicznych źródeł. W 1945 w Bykowcu saperzy zgromadzili i wysadzili w powietrze skład niewypałów. W wyniku eksplozji w dworze wypadły szyby, pospadały dachówki, załamał się dach lodowni, popękały ściany wozowni (zawaliła się w latach 50.). Do rozbiórki nadawała się oficyna i szklarnia.

Obiekt ogrodzony, niedostępny.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 14 III 2016 r.