Jego rodowód budowalny i artystyczny, wywodzi się z kręgu wysoko wykwalifikowanych warsztatów związanych z zamkiem baranowskim, zapewne zaangażowanych w dużej mierze poprzez osobę Andrzeja Leszczyńskiego fundatora zboru i jednocześnie inicjatora przebudowy zamku.

Historia 

Obecny kościół wybudowany został w miejscu drewnianej świątyni zagarniętej w 1590 roku przez zbór kalwiński i rozebranej z inicjatywy wojewody brzesko-kujawskiego, gorliwego kalwinisty Andrzeja Leszczyńskiego. Leszczyński, będący również inicjatorem renesansowej rozbudowy zamku w Baranowie Sandomierskim, ufundował nowy zbór wzniesiony w latach 1590-1607 jako jednonawowy, z nieco niższym i węższym prezbiterium, oszkarpowany, z wysoką wieżą na froncie. W 1652 roku zbór został przejęty przez kościół rzymsko-katolicki. Usunięto wówczas z wnętrza pomniki nagrobne Leszczyńskich, a na początku XVIII wieku zmieniono wezwanie na obecne, czyli Ścięcia św. Jana Chrzciciela. W 1727 roku wzmocniono wieżę kościelną, a w 1748 roku wzniesiono sygnaturkę z fundacji kolatora kościoła księcia Janusza Aleksandra Sanguszki. Po połowie XIX wieku (ok. 1850 i 1877-78) dobudowano kaplice boczne tworzące rodzaj poprzecznej nawy, co zmieniło układ bryły i wnętrza. W międzyczasie (1860-62) wymieniono pokrycie dachu z gontu na blachę. W okresie międzywojennym przeprowadzono generalny remont świątyni, w 1934 roku wykonano polichromię wnętrza i witraże. W 1945 roku wykonano remont dachu zniszczonego w trakcie działań wojennych, w latach 80. XX wieku remont tynków, wieży i odnowiono dekoracje malarskie we wnętrzu. W latach 2008-10 przeprowadzono prace remontowo-konserwatorskie dachów i hełmu wieży. Prace konserwatorskie kontynuowane są przy wyposażeniu we wnętrzu świątyni.

Opis obiektu

Kościół usytuowany jest niemal w centrum miasta, na południowy-zachód od Rynku, przy ul. Kościuszki 3. Parcela otoczona jest ogrodzeniem z trzema bramkami, główną bramą od północy, boczną od strony wschodniej oraz furtką od strony plebani położonej od południowo-zachodniej strony świątyni.

Kościół jest orientowany, renesansowy, jednonawowy, założony na rzucie prostokąta, z węższym nieco i niższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie oraz wieżą w fasadzie zachodniej. Od północy i południa do nawy przylegają kaplice, a do prezbiterium zakrystia i skarbczyk. Kościół murowany jest z cegły, otynkowany. Masywna wieża dominuje nad oszkarpowanym korpusem nawowym i nad prezbiterium. Do wieży od południa przylega ćwierćkolista wieżyczka z wejściem. Od frontu znajduje się kruchta z półkolistym wejściem ujętym parami pseudopilastrów podtrzymujących wyłamane belkowanie z gzymsami. Nad nimi szczyt z kwadratowym okienkiem w polu zwieńczony rodzajem waz. Kruchta zdobiona boniowaniem w narożach i elewacjach bocznych przykryta została dachem dwuspadowym, nawa główna i kaplice również dachami dwuspadowymi, a prezbiterium dachem wielopołaciowym.  

Wieża o trzech kondygnacjach, rozdzielonych gzymsami kordonowymi, przepruta jest okienkami i zwieńczona hełmem namiotowym o wypukłych połaciach zakończonych latarnią. W elewacjach bocznych oraz w kaplicach okna półkoliste. Od wschodu, w kaplicy południowej oraz zakrystii i skarbczyku, wejścia do wnętrz. Dwuuskokowe przypory w narożach nawy od zachodu oraz w prezbiterium ustawione skośnie. Nawa trójprzęsłowa, zamknięta sklepieniem kolebkowym z lunetami, pokryta jest siecią dekoracyjnych wykonanych w stiuku żeber. Prezbiterium jednoprzęsłowe, w wejściem do dawnej zakrystii (od. pn.) ujętym kamiennym portalem z warsztatu Santi Gucciego (?) wyróżnia się uszakami analogicznymi do tych w portalach baranowskiego zamku. Wyposażenie w większości barokowe i neobarokowe; ołtarze, chrzcielnica, krucyfiks na belce tęczowej i obrazy pochodzą z 2 połowy XVIII wieku i z XIX wieku. Ściany zdobi ornamentalno-figuralna polichromia z 1934 roku.

Obiekt dostępny po uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 24-04-2017 r.