Historia

Budy Głogowskie to wieś puszczańska, która powstała w wyniku karczunku leśnego na przełomie XVI i XVII wieku. Początki obecnego założenia dworskiego sięgają XVIII wieku, kiedy istniał tu folwark założony i administrowany przez Lubomirskich. Po 1772 roku Budy Głogowskie przeszły na własność władz austriackich. W 1819 roku wieś została zakupiona przez mieszczanina rzeszowskiego dr Jana Holzera i z jego inicjatywy w 1. połowie XIX wieku wzniesiono klasycystyczny, drewniany dwór oraz gorzelnię i browar. W połowie XIX wieku w skład zespołu dworskiego wchodziły: dwór, oficyna, stajnia cugowa, spichlerz, stodoła oraz gajówka. Budynkom towarzyszył park oraz park z ogrodami gospodarczymi i gajówka. Po I wojnie światowej majątek dworski zakupili Józefa i Franciszek Malinowscy. Niedługo potem spalił się budynek dworu, przebudowano więc stajnie cugowe, aranżując w nich pomieszczenia mieszkalne. W 1945 roku na mocy przepisów o reformie rolnej, na wniosek Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie grunty dworskie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa. W latach powojennych przebudowano spichlerz dworski znajdujący się w pn. części założenia na kościół parafialny; w jego sąsiedztwie wzniesiono plebanię. W 2. połowie XX wieku dokonano wtórnych podziałów własnościowych założenia dworskiego, zredukowano dworską zabudowę gospodarczą. Jeszcze w latach 40. XX wieku w budynku dawnej gorzelni urządzono mieszkania dla nauczycieli, w latach 70. XX wieku budynek ten gruntownie przebudowano, wydzielając kilka niezależnych lokali mieszkalnych, utrzymano w nim taką samą funkcję. W budynku stajni cugowych umieszczono po II wojnie światowej szkołę podstawową, funkcję tą pełnił do czasu wybudowania nowego obiektu dydaktycznego w latach 80. XX wieku, który powstał w sąsiedztwie, wraz z boiskiem sportowym. Opuszczone stajnie cugowe, nieużytkowane i pozbawione remontów popadły w ruinę i zagrożone były rozbiórką. Prowadzony od 2016 roku remont kapitalny budynku poprawił jego stan. Park zachował się w historycznej postaci, choć z zatartym układem kompozycyjnym i licznymi samosiewami. W początku XXI wieku przeprowadzono jego modernizację i estetyzację, utwardzono główną alejkę przelotową o przebiegu wschód-zachód, tworząc wygodny skrót z głównej drogi wiejskiej do szkoły. W 2025 roku rozpoczęto proces rewitalizacji parku.

Opis    

Obszar dawnego założenia dworskiego położony jest pośrodku wsi, u zbiegu trzech lokalnych dróg prowadzących z części miejscowości o historycznych nazwach: Budy, Zacinki i Rękawek. We wschodniej części znajduje się masyw drzew parku, do niego przylega od zachodu teren kościelny oraz teren szkolny, od południa stadion z infrastrukturą. Pozostałości zespołu dworskiego chronione wpisem do rejestru zabytków obejmują kilka działek katastralnych. We wschodniej części znajduje się masyw drzew parku, z zachowanym starodrzewem i przewagą gatunków rodzimych. Ze zwartego masywu parku prowadzi w kierunku południowym dobrze zachowana, atrakcyjna i niezwykle malownicza aleja grabowa, dochodząca do płytkiej doliny lokalnego potoku Czarna. Budynek dawnych stajni cugowych usytuowany w sąsiedztwie parku i alei jest z nimi powiązany przestrzennie i widokowo. W odległości kilkudziesięciu metrów od nich, jednak wydzielone budynkami szkolnymi, znajdują się: dawny staw dworski oraz budynek dawnej oficyny – znacznie przebudowany.

Obiekt dostępny. 

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 12.01.2026 r.

Bibliografia    

• Kogut M., Ewidencja parku dworskiego w Budach Głogowskich, 1979.
• Piórecki J., Zabytkowe ogrody i parki województwa rzeszowskiego, Rzeszów 1996, s. 32-33.
• Polakowski S., Pozostałości złożeń dworskich województwa podkarpackiego, Krosno 2012, s. 390.