Analogiczny kompleks powstał na południe od pobliskiej wsi Podolany jako siedziba Nadleśnictwa Jagiellońskie. Na terenie leśniczówki zachowała się zabytkowa komponowana zieleń, w tym lipowa aleja, kwatery ogrodowe, sady oraz okazałe dęby szypułkowe będące pozostałością leśnego drzewostanu.

Historia

Zespół leśniczówki został wzniesiony w latach 20. XX wieku na potrzeby nowo powstałego Nadleśnictwa Białowieża. Realizacją zajęła się brytyjska firma „The Century European Timber Corporation”, która w latach 1924-1929 na zlecenie polskiego rządu prowadziła eksploatację Puszczy Białowieskiej. Leśniczówka A (1927) przeznaczona była na pomieszczenia urzędu. W latach 1939-1941 kompleks leśniczówek był zajmowany przez Rosjan, następnie przez Niemców. W 1944 roku zabudowania odzyskało Nadleśnictwo, którego siedzibą są do dziś. 

Opis

Zespół budynków leśniczówki zlokalizowany jest na wsch. krańcu miejscowości, przy osiedlu Centura. Leśniczówka A jest centralnym obiektem zespołu, zlokalizowanym na osi głównego wjazdu. Jest to budynek murowany, tynkowany, kryty blachodachówką. Parterowy z użytkowym poddaszem, o prostopadłościennej bryle nakrytej dwuspadowym dachem. Na osi środkowej fasady kolumnowy portyk zwieńczony tympanonem; kolumny w porządku toskańskim, pod gzymsami tenie. Boczne wejście w elewacji pd. poprzedzone portykiem zwieńczonym tympanonem wspartym na pilastrach i kolumnach toskańskich, w bocznych ścianach arkady. Elewacje budynku oraz portyki obiega fryz tryglifowo-metopowy, rozbudowany w partiach portyków o profilowany architraw i listwowy gzyms. Elewacje gładkie, przeprute prostokątnymi otworami okiennymi i drzwiowymi. W elewacji tylnej przybudówka kryta dwuspadowym dachem. Wnętrze dwutraktowe, amfiladowe.

Kompleks leśniczówek jest dobrze zachowanym przykładem międzywojennego budownictwa użyteczności publicznej łączącego walory architektoniczne z krajobrazowymi. Obie leśniczówki przybrano w klasycystyczny kostium stylistyczny, nawiązujący zarówno do tradycyjnego dworu polskiego, jak i architektury okresu wiktoriańskiego. Zabudowania Nadleśnictwa mają też wartość historyczną jako jedna z pierwszych siedzib administracji leśnej zajmującej się gospodarką w Puszczy Białowieskiej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Zabytek dostępny z zewnątrz w godzinach pracy Nadleśnictwa, zwiedzanie po uzgodnieniu z właścicielem 

Oprac. dr Aneta Kułak, NID Oddział Terenowy w Białymstoku, 18.06.2024